Từ tự bảo vệ đến bảo vệ cộng đồng
Dự án CyberZ là sáng kiến truyền thông cộng đồng nhằm giúp sinh viên nhận diện, phòng ngừa và cảnh báo lừa đảo trực tuyến thông qua kiến thức, kỹ năng thực hành và hoạt động sáng tạo. Được triển khai dưới sự chỉ đạo của Cục An ninh mạng thuộc Bộ Công an và sự bảo trợ của Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam, dự án chính thức công bố cổng thông tin và phát động cuộc thi CyberZ Challenge tại lễ ra mắt. Theo thông tin công bố ngày 2/11/2026, Hội Sinh viên Việt Nam sẽ phối hợp đưa các hoạt động của CyberZ đến học sinh, sinh viên trên cả nước qua hệ thống Đoàn, Hội. Điều đáng chú ý không chỉ là thêm một chương trình cảnh báo, mà là cách dự án muốn chuyển sinh viên từ người nhận thông tin thành người có thể giúp cộng đồng nhận biết nguy cơ.
Cách tiếp cận ấy phù hợp với một vấn đề thường bị bỏ sót: biết có lừa đảo không đồng nghĩa với biết phải làm gì khi gặp nó. CyberZ hướng tới nâng cao nhận thức, rèn kỹ năng an toàn số và giúp người trẻ tự bảo vệ mình, đồng thời lan tỏa kiến thức tới gia đình, bạn bè và xã hội. Muốn sinh viên chống lừa đảo hiệu quả, chương trình cần vượt qua những lời khuyên chung chung như “hãy cảnh giác”, để người học có thể nhận diện dấu hiệu đáng ngờ và ứng phó đúng lúc.
Khoảng cách giữa gặp lừa đảo và lên tiếng
Lý do cần chuyển từ cảnh báo sang rèn năng lực thể hiện rõ qua khảo sát được lãnh đạo Hội Sinh viên Việt Nam nêu tại sự kiện: 88% sinh viên được hỏi từng tiếp cận các hình thức lừa đảo trực tuyến, nhưng chỉ 13% thông tin tới cơ quan chức năng. Con số này cho thấy việc tiếp xúc với nguy cơ phổ biến hơn nhiều so với hành động báo cáo. Không phải ai cũng biết phân biệt dấu hiệu giả mạo, lưu lại thông tin cần thiết hay tìm đúng nơi để trình báo.
Vì vậy, giá trị của dự án nên được đo bằng khả năng áp dụng chứ không chỉ bằng lượt xem nội dung hay số người tham gia cuộc thi. Cổng thông tin CyberZ tập hợp tài liệu, bài kiểm tra kiến thức và tình huống thực hành để sinh viên tập nhận diện thủ đoạn, kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và lựa chọn cách ứng phó phù hợp. Đây là hướng đi thiết thực: kỹ năng chỉ có ích khi người học biết vận dụng trước một tin nhắn, cuộc gọi hay lời mời đáng ngờ trong đời sống số.
“Chiến binh số” cần cảnh báo có trách nhiệm
CyberZ khuyến khích sinh viên chủ động cảnh báo cộng đồng và từng bước hình thành mạng lưới “chiến binh số” có kiến thức, kỹ năng và trách nhiệm. Đây là mục tiêu đáng ủng hộ, nhưng vai trò ấy cần được hiểu đúng: sinh viên hỗ trợ phát hiện, chia sẻ thông tin có căn cứ và hướng người gặp nguy cơ đến cơ quan có thẩm quyền, chứ không tự điều tra hay xử lý người bị nghi ngờ.
Để lời kêu gọi không dừng ở khẩu hiệu, người tham gia cần được trang bị kiến thức pháp luật và quy trình báo tin rõ ràng. Dự án cũng cần duy trì sự phối hợp giữa cơ quan chức năng, nhà trường, doanh nghiệp công nghệ, báo chí và tổ chức sinh viên. Cuộc thi CyberZ Challenge có thể tạo không gian để sinh viên đề xuất ý tưởng truyền thông, giải pháp chống lừa đảo; những ý tưởng tốt sẽ được hoàn thiện và kết nối nguồn lực để triển khai trong cộng đồng. Hội Sinh viên Việt Nam cho biết sẽ phối hợp tuyên truyền, định hướng và tổ chức hoạt động qua hệ thống Đoàn, Hội trên cả nước.
Thước đo phải là hành động thực tế
Dự án CyberZ có cơ hội tạo ra khác biệt nếu giúp sinh viên biến kiến thức thành thói quen: kiểm tra nguồn tin, giữ kín dữ liệu cá nhân, nhận diện dấu hiệu lừa đảo và biết báo tin đúng nơi. Những kỹ năng ấy không chỉ bảo vệ người học; khi được chia sẻ với người thân và bạn bè, chúng còn tạo thêm lớp phòng vệ cho cộng đồng.
Thành công vì thế không nên chỉ tính bằng số hoạt động hay nội dung được đăng tải, mà bằng việc sinh viên có phản ứng chính xác hơn khi gặp tình huống thật hay không. CyberZ đặt đúng trọng tâm khi kết hợp đào tạo, thực hành và sáng tạo, đồng thời khuyến khích người trẻ lên tiếng có trách nhiệm. Nếu giữ được định hướng đó, mạng lưới “chiến binh số” có thể trở thành một lực lượng hỗ trợ cộng đồng thiết thực trong cuộc chiến với lừa đảo trực tuyến.
