Bệnh có thể chuyển từ giống cúm sang nguy kịch rất nhanh
Bệnh do não mô cầu là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, có thể xâm nhập vào máu hoặc hệ thần kinh trung ương và dẫn đến nhiễm khuẩn huyết hay viêm màng não đe dọa tính mạng. Điều nguy hiểm nhất là bệnh thường không khởi đầu bằng dấu hiệu đặc trưng: sốt, mệt mỏi, đau đầu, đau cơ hoặc buồn nôn có thể giống một đợt cảm cúm. Nhưng trong vài giờ, người bệnh có thể chuyển nặng; một số trường hợp diễn tiến đến tử vong trong vòng 24 giờ kể từ khi triệu chứng đầu tiên xuất hiện. Không phải ai cũng trở nặng với tốc độ như nhau, song chính khả năng chuyển biến đột ngột khiến việc chờ đợi để xem bệnh có tự khỏi hay không trở thành lựa chọn nguy hiểm.
Khi vi khuẩn vào máu, độc tố có thể kích hoạt phản ứng viêm dữ dội, làm tổn thương mạch máu, rối loạn đông máu, tụt huyết áp và giảm tưới máu đến các cơ quan. Hậu quả có thể là sốc nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan. Nếu vi khuẩn xâm nhập hệ thần kinh trung ương, bệnh có thể gây viêm màng não, phù não, co giật và rối loạn ý thức. Đáng lưu ý, nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu vẫn có thể xảy ra mà không kèm viêm màng não. Vì vậy, không nên chỉ cảnh giác khi người bệnh đau cổ hay có biểu hiện thần kinh rõ rệt.

Nhận diện dấu hiệu nguy hiểm, đừng chờ ban xuất huyết
Các dấu hiệu não mô cầu cần được đánh giá khẩn cấp gồm sốt cao hoặc thân nhiệt bất thường, đau đầu dữ dội, cứng cổ, nôn ói, lơ mơ và co giật. Trẻ nhỏ chưa thể nói rõ mình đau ở đâu có thể biểu hiện bằng li bì, phản ứng kém hoặc tình trạng xấu đi nhanh; cha mẹ nên coi thay đổi bất thường về sức khỏe là lý do để tìm trợ giúp y tế, thay vì tự chẩn đoán là cúm hay sốt siêu vi.
Ban xuất huyết là dấu hiệu báo động đặc biệt, nhất là các nốt hoặc mảng đỏ tím dưới da không mất màu khi ấn, có thể lan nhanh và chuyển thành mảng lớn. Những nốt sẫm màu hoặc có biểu hiện hoại tử có thể cảnh báo nhiễm khuẩn huyết nặng. Tuy nhiên, ban có thể chưa xuất hiện ở giai đoạn đầu. Chờ ban nổi rồi mới đưa người bệnh đi khám là sai lầm có thể làm mất thời gian quý báu. Nếu triệu chứng bất thường xuất hiện, sức khỏe suy giảm nhanh hoặc người bệnh từng tiếp xúc gần với ca mắc, hãy đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá.
Não mô cầu cũng không đồng nghĩa với viêm não Nhật Bản. Hai bệnh có tác nhân và đường lây khác nhau: viêm não Nhật Bản do vi-rút, chủ yếu lây qua muỗi nhiễm vi-rút đốt; não mô cầu do vi khuẩn và lây qua dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần với người mang vi khuẩn. Phân biệt đúng giúp tránh chủ quan và định hướng xử trí phù hợp.

Phòng bệnh bằng tiêm chủng và giảm nguy cơ lây truyền
Tiêm vắc-xin là một trong những biện pháp hiệu quả hàng đầu để giảm nguy cơ mắc bệnh do não mô cầu. Tuy nhiên, không phải mọi vắc-xin đều bảo vệ trước cùng nhóm vi khuẩn: có loại phòng nhóm B, loại phòng B và C, và loại phòng A, C, W, Y. Độ tuổi được chỉ định và số mũi tùy loại vắc-xin, độ tuổi người tiêm cùng hướng dẫn của nhà sản xuất. Vì vậy, phòng bệnh não mô cầu nên bắt đầu bằng việc trao đổi với bác sĩ về tình trạng sức khỏe, yếu tố nguy cơ, độ tuổi và tình hình dịch tễ để chọn lịch tiêm phù hợp. Trẻ nhỏ, trẻ lớn, thanh thiếu niên và người trưởng thành đều nên hỏi tư vấn, bởi bệnh có thể xảy ra ở nhiều lứa tuổi.
Não mô cầu lây chủ yếu qua giọt bắn đường hô hấp khi tiếp xúc gần với dịch tiết mũi họng; người mang vi khuẩn có thể không có triệu chứng mà vẫn góp phần duy trì nguồn lây. Vì thế, các biện pháp thường ngày vẫn đáng thực hiện: rửa tay, che miệng khi ho, đeo khẩu trang khi cần, giữ không gian sống thông thoáng và hạn chế tiếp xúc gần với người nghi mắc bệnh. Nếu từng phơi nhiễm, người nhà, bạn cùng phòng hoặc người tiếp xúc gần cần được cơ sở y tế đánh giá để quyết định có cần dùng kháng sinh dự phòng hay không; không tự mua hoặc tự dùng thuốc.

Kết luận: hành động sớm quan trọng hơn chờ đủ triệu chứng
Bệnh não mô cầu đáng sợ không chỉ vì có thể gây viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết, mà còn vì lúc đầu dễ bị nhầm với bệnh nhẹ hơn và sau đó có thể chuyển nặng trong thời gian ngắn. Hãy ghi nhớ các dấu hiệu cảnh báo, đặc biệt là lơ mơ, co giật, cứng cổ, tình trạng xấu đi nhanh và ban xuất huyết; nhưng tuyệt đối không đợi ban xuất hiện mới đi khám. Tiêm chủng theo tư vấn chuyên môn, thực hành vệ sinh hô hấp và liên hệ cơ sở y tế sau phơi nhiễm là những bước chủ động thiết thực. Khi nghi ngờ bệnh, ưu tiên cấp cứu và đánh giá y tế kịp thời thay vì chờ triệu chứng tự qua.






