Từ bài học đến việc làm hằng ngày
Giáo dục môi trường trong trường học là quá trình giúp học sinh hiểu các vấn đề sinh thái và hình thành thói quen bảo vệ môi trường qua những hành động cụ thể, lặp lại trong đời sống hằng ngày. Giá trị của cách tiếp cận này không nằm ở khẩu hiệu treo trên tường, mà ở việc học sinh biết làm gì và tự giác duy trì hành vi xanh.
Ngày 30/10, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với UNICEF Việt Nam và Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thái Nguyên tổ chức hội thảo “Học sinh với lối sống xanh”, nhằm thúc đẩy kỹ năng, hành vi xanh và tạo diễn đàn chia sẻ sáng kiến. Sự kiện thuộc khuôn khổ Dự án Học tập và Kỹ năng cho trẻ em năm 2026.
Ô nhiễm, rác thải nhựa, suy giảm tài nguyên, thời tiết cực đoan và biến đổi khí hậu khiến giáo dục môi trường không thể chỉ dừng ở một tiết học. Trường học có lợi thế đưa kiến thức vào nhịp sinh hoạt đều đặn: mỗi lần dọn lớp, bỏ rác đúng chỗ hay cân nhắc trước khi dùng đồ nhựa đều có thể trở thành một lần thực hành.
Cảnh quan xanh phải đi cùng thực hành
Một khuôn viên xanh, sạch, đẹp tạo môi trường dễ chịu, nhưng tự nó chưa dạy học sinh cách sống có trách nhiệm. Giá trị giáo dục xuất hiện khi các em cùng chăm sóc không gian chung, thu gom và phân loại rác, tái chế vật liệu, đồng thời hạn chế đồ nhựa dùng một lần. Những việc này biến khái niệm trừu tượng thành lựa chọn nhìn thấy được.
Các mô hình ở Thái Nguyên cho thấy hoạt động không cần cầu kỳ mới có sức lan tỏa: Trường Tiểu học Đồng Quang có “Một phút sạch trường”, Trường Trung học cơ sở Tích Lương tổ chức Ngày hội tái chế, còn Trường Tiểu học Phúc Xuân 2 thực hiện “Một ngày không túi nylon”. Điểm đáng học hỏi là các hoạt động gắn với nơi chốn và thời điểm cụ thể, giúp học sinh dễ tham gia, dễ lặp lại.
Muốn thành nếp, phân loại rác cần có thùng phù hợp, hướng dẫn dễ hiểu và khâu thu gom tiếp nối đúng cách. Nếu rác đã được phân loại rồi lại trộn chung, thông điệp nhà trường truyền đi sẽ mất sức thuyết phục.
Học sinh cần được trao quyền đề xuất
Thói quen xanh bền hơn khi học sinh không chỉ làm theo yêu cầu mà còn hiểu lý do và được góp ý cách làm. Hội thảo tại Thái Nguyên tạo cơ hội để các em chia sẻ sáng kiến, thảo luận về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu. Đây là hướng đi đúng: học sinh vừa là người thực hành, vừa có thể nhận diện vấn đề trong chính lớp học và khu dân cư của mình.
Ở bậc đại học, Câu lạc bộ “Hành tinh xanh” của Trường Đại học Y - Dược, Đại học Thái Nguyên có gần 300 thành viên và duy trì hoạt động đổi rác thải nhựa lấy cây xanh, thu gom, tái sử dụng vật liệu. Quy mô ấy cho thấy sáng kiến học sinh có thể phát triển thành hoạt động tập thể. Với mỗi em, sống xanh cũng có thể bắt đầu bằng hạn chế mua sắm không cần thiết, tái sử dụng đồ dùng và tiết kiệm tài nguyên.
Nhà trường nên dành không gian để học sinh thử nghiệm, ghi nhận kết quả và điều chỉnh mô hình, thay vì chỉ phát động thi đua ngắn hạn. Khi các em nhìn thấy tác động từ lựa chọn của mình, trách nhiệm môi trường sẽ bớt giống một bài học phải học thuộc.
Muốn duy trì cần nhiều bên cùng làm
Một trường học xanh không thể vận hành bằng nỗ lực riêng của giáo viên chủ nhiệm hay một câu lạc bộ. Ngành giáo dục cần định hướng và hỗ trợ chuyên môn; nhà trường tổ chức hoạt động phù hợp; gia đình củng cố thói quen tại nhà; còn cơ quan quản lý và doanh nghiệp có thể góp phần phát triển hệ thống thu gom, tái chế. Sự phối hợp này giúp hành vi xanh không dừng lại ở cổng trường.
Từ năm 2024, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cùng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ký chương trình phối hợp giai đoạn 2024–2029 về phòng ngừa, giảm nhẹ thiên tai và giảm rủi ro trong ngành giáo dục. Đây là nền tảng để kết nối giáo dục với kỹ năng ứng phó thực tế, thay vì tách môi trường khỏi những rủi ro học sinh đang đối mặt.
Sở Giáo dục và Đào tạo Thái Nguyên cho biết sẽ tiếp tục chỉ đạo các cơ sở xây dựng môi trường xanh, sạch, đẹp, an toàn, đồng thời chú trọng tiết kiệm tài nguyên và phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh. Kết quả cuối cùng nên được đo bằng những thói quen được duy trì, không chỉ bằng số buổi phát động.
