Lối sống xanh phải bắt đầu từ việc học sinh có thể làm
Lối sống xanh trong trường học là cách sống có trách nhiệm với môi trường, được hình thành qua những lựa chọn và hành động hằng ngày như tiết kiệm tài nguyên, giảm rác thải và giữ gìn không gian chung. Đây không nên là bài học chỉ nằm trên trang sách: học sinh cần có cơ hội thực hành để biến hiểu biết thành thói quen.
Ngày 30/10 tại Thái Nguyên, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với UNICEF tại Việt Nam và Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh tổ chức hội thảo “Học sinh với lối sống xanh”, nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm và mở diễn đàn để các em chia sẻ sáng kiến ứng phó với ô nhiễm, rác thải nhựa và biến đổi khí hậu. Những áp lực môi trường ấy khiến giáo dục không thể dừng ở việc truyền đạt khái niệm; trường học cần giúp học sinh hiểu đúng, biết làm và tự giác duy trì hành vi xanh.
Biến khuôn viên thành nơi thực hành mỗi ngày
Một khuôn viên xanh, sạch, đẹp có giá trị giáo dục khi học sinh cùng chăm sóc, chứ không chỉ đứng nhìn thành quả do người khác tạo ra. Tại Thái Nguyên, các hoạt động đã kết hợp xây dựng cảnh quan với thu gom, phân loại rác, tái chế vật liệu và hạn chế đồ nhựa dùng một lần. Những việc nhỏ ấy khiến giáo dục môi trường hiện diện trong giờ học, giờ ra chơi và sinh hoạt tập thể.
Các mô hình cụ thể tạo nhịp thực hành dễ nhớ: “Một phút sạch trường” ở Trường Tiểu học Đồng Quang, Ngày hội tái chế tại Trường Trung học cơ sở Tích Lương và “Một ngày không túi nylon” tại Trường Tiểu học Phúc Xuân 2. Điểm đáng học hỏi không nằm ở tên phong trào, mà ở cách lặp lại hành động cho đến khi học sinh tự giác bỏ rác đúng chỗ, dùng lại vật liệu và cân nhắc trước khi lấy túi nhựa.
Từ hoạt động phong trào đến thói quen có trách nhiệm
Phân loại rác chỉ có ý nghĩa khi học sinh hiểu vì sao cần tách riêng và nhìn thấy rác sau đó được thu gom, tái chế ra sao. Nếu hoạt động chỉ diễn ra trong một ngày hội, thông điệp dễ tan biến ngay khi sân trường được dọn xong. Giáo dục môi trường cần nối kiến thức với trải nghiệm thường xuyên, để học sinh tự điều chỉnh lựa chọn thay vì chỉ làm theo lời nhắc.
Ở bậc đại học, Câu lạc bộ “Hành tinh xanh” của Trường Đại học Y - Dược, Đại học Thái Nguyên có gần 300 thành viên, duy trì hoạt động đổi rác thải nhựa lấy cây xanh, thu gom và tái sử dụng vật liệu. Những sáng kiến của học sinh cũng nhấn mạnh các lựa chọn gần gũi: hạn chế tiêu dùng không cần thiết, tái sử dụng đồ dùng, tiết kiệm tài nguyên và chọn sản phẩm dựa trên thông tin đáng tin cậy. Đó là bước chuyển từ tham gia phong trào sang sống có trách nhiệm.
Muốn trường học xanh, người lớn phải cùng hành động
Không thể giao toàn bộ trách nhiệm cho học sinh rồi kỳ vọng thói quen xanh tự hình thành. Nhà trường phải bố trí hoạt động phù hợp, giáo viên gắn nội dung môi trường với sinh hoạt và bài học, còn ngành giáo dục cần định hướng, hỗ trợ và nhân rộng cách làm hiệu quả. Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo, UNICEF Việt Nam cùng Sở Giáo dục và Đào tạo Thái Nguyên tổ chức hội thảo cho thấy phối hợp giữa các cấp và tổ chức là một phần của quá trình thúc đẩy giáo dục lối sống xanh.
Ngành giáo dục Thái Nguyên cho biết sẽ tiếp tục chỉ đạo các cơ sở xây dựng trường học xanh, sạch, đẹp, an toàn; chú trọng tiết kiệm tài nguyên và phát huy sự chủ động, sáng tạo của học sinh. Trong chương trình phối hợp về phòng, chống thiên tai, hai bộ đã xây dựng 8 bộ tài liệu hướng dẫn tích hợp kiến thức vào chương trình phổ thông cả ba cấp và tài liệu đào tạo giáo viên. Một trường học xanh vì thế không chỉ có thêm cây hay thùng rác phân loại: đó là môi trường nơi hành vi có trách nhiệm được hướng dẫn, thực hành và duy trì. Khi nhà trường, gia đình, cơ quan quản lý và cộng đồng cùng làm, bài học mới theo học sinh ra khỏi cổng trường.
