Con số lớn chưa đồng nghĩa đã phủ kín
Khám sàng lọc toàn dân là hoạt động kiểm tra sức khỏe định kỳ và sàng lọc bệnh cho người dân, nhằm phát hiện nhu cầu chăm sóc sớm và tạo dữ liệu phục vụ quản lý sức khỏe lâu dài. Tại TP.HCM, quy mô triển khai đã lớn, nhưng tỷ lệ bao phủ vẫn cho thấy còn một bộ phận đáng kể chưa được tiếp cận.
Sáng 10-11, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường chủ trì giao ban với 168 xã, phường, đặc khu về kế hoạch khám định kỳ. Tính đến ngày 9-11, thành phố ghi nhận 9.530.366 người đã được khám sức khỏe, khám sàng lọc, tương đương 74,6% dân số. Đây là kết quả đáng kể, nhưng không nên để con số tuyệt đối che khuất phần còn lại: hơn một phần tư dân số chưa được tính vào diện đã khám.
Số liệu ở các cuộc họp cũng cần được đọc theo mốc và cách tính. Ngày 4-11, số người đã khám trực tiếp được báo cáo là hơn 7 triệu, đạt 54,86%; sau khi đối soát dữ liệu bảo hiểm y tế và chương trình của Liên đoàn Lao động, tổng số người đã khám hoặc đang được theo dõi, điều trị định kỳ vượt 9,35 triệu, tương đương 73,2% dân số. Vì vậy, điều cần công bố không chỉ là tổng số, mà còn là ai đã khám, ai được tính qua dữ liệu sẵn có và ai vẫn chưa tiếp cận.
Khoảng cách giữa địa phương và nhóm dân cư
Tiến độ không đồng đều là dấu hiệu rõ nhất cho thấy kế hoạch khám sức khỏe TP.HCM chưa thể xem là đã về đích. Tính đến ngày 9-11, chỉ 11 địa phương đạt tỷ lệ trên 90%, trong khi 54 địa phương còn dưới 60%. Chênh lệch như vậy đòi hỏi thành phố chuyển từ báo cáo bình quân sang xác định cụ thể nơi nào và nhóm nào đang bị bỏ lại.
Khoảng trống nổi bật nằm ở người lao động và sinh viên. Trong khoảng 4,5 triệu lao động chính thức, 2.391.312 người được ghi nhận đã khám, đạt 53,2%; đáng chú ý, 920.478 người đã khám nhưng chưa có hồ sơ sức khỏe điện tử. Với học sinh, tỷ lệ khám ở tiểu học là 93,9%, THCS đạt 100%, nhưng THPT mới đạt 62,6% và sinh viên đạt 44,8%. Những con số này cho thấy việc đếm lượt khám và việc xây dựng hồ sơ theo dõi liên tục là hai nhiệm vụ khác nhau, không thể nhập làm một.
Muốn chương trình có ích sau ngày khám, dữ liệu phải được đối chiếu và bổ sung theo từng nhóm. Thành phố đặt mục tiêu tích hợp thông tin lên nền tảng phù hợp để người dân tự theo dõi sức khỏe, còn ngành y tế có cơ sở tư vấn và chăm sóc lâu dài. Nếu dữ liệu thiếu hoặc trùng lặp, tỷ lệ hoàn thành có thể trông tốt hơn thực tế mà người dân vẫn không nhận được sự tiếp nối cần thiết.
Công nhân cần lịch khám phù hợp với ca làm
Khám sức khỏe công nhân không thể chỉ dựa vào lời kêu gọi chung chung. Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được yêu cầu ngành y tế xác định chính xác còn bao nhiêu công nhân chưa khám, họ làm ở doanh nghiệp nào và thuộc địa bàn nào. Đây là yêu cầu đúng trọng tâm: người lao động thường khó rời ca, còn doanh nghiệp cần lịch, nhân lực và cách tổ chức cụ thể để việc khám không dừng ở kế hoạch trên giấy.
Nhóm cần được ưu tiên là công nhân tại khu công nghiệp, khu chế xuất, nơi việc phối hợp giữa ngành y tế, Liên đoàn Lao động, ban quản lý và doanh nghiệp có thể đưa dịch vụ đến gần nơi làm việc. Thành phố đã đề xuất vận động doanh nghiệp tổ chức khám trong tháng 11; các địa phương cũng được đề nghị mở điểm khám lưu động tại chợ, khu nhà trọ, kéo dài giờ khám buổi tối và ngày nghỉ. Những cách làm này phù hợp hơn với nhịp sống của người lao động so với việc yêu cầu họ tự thu xếp đến cơ sở y tế trong giờ hành chính.
Để biến chỉ đạo thành kết quả, kế hoạch cần ghi rõ từng doanh nghiệp, số lao động chưa khám, lịch thực hiện và đơn vị chịu trách nhiệm. Chủ tịch thành phố yêu cầu kế hoạch hai tháng cuối năm có tiến độ theo tuần, theo địa bàn, doanh nghiệp và phân công phối hợp; Giám đốc Sở Y tế phải trình kế hoạch cụ thể trong tuần sau, kèm chỉ tiêu riêng cho công nhân, người lao động.
Từ chạy tiến độ sang bảo đảm khám thực chất
Ngành y tế cho biết sẽ phối hợp rà soát doanh nghiệp và cơ sở giáo dục chưa tổ chức khám, yêu cầu các đơn vị xây dựng kế hoạch và cam kết thời gian. Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành khám cho người lao động, học sinh, sinh viên trước ngày 30-11-2026, đồng thời tiếp tục tổ chức khám cho những người còn lại trong năm. Mốc thời gian gấp khiến việc xác định danh sách còn thiếu và tháo gỡ vướng mắc tại từng nơi quan trọng hơn việc chỉ thúc đẩy thêm lượt khám.
Chất lượng triển khai còn phụ thuộc vào niềm tin. Tại cuộc họp, một địa phương phản ánh trên mạng xã hội xuất hiện thông tin sai lệch rằng chương trình nhằm lấy máu, lấy tạng, khiến một bộ phận người dân hoang mang. Cách đáp lại bền vững nhất là giải thích minh bạch mục đích, quy trình và cách sử dụng dữ liệu, đồng thời xử lý thông tin sai theo quy định. Chỉ vận động người dân tham gia mà không giải đáp mối lo sẽ khó lấp đầy khoảng trống.
Kết luận, hơn 9,5 triệu lượt người được ghi nhận là bước tiến đáng kể, nhưng 74,6% chưa phải độ phủ toàn dân. TP.HCM cần công khai rõ số người chưa khám theo địa bàn và nhóm đối tượng, ưu tiên công nhân ở khu công nghiệp, khu chế xuất, đồng thời khép kín hồ sơ sức khỏe điện tử. Thành công của kế hoạch không nên được đo bằng một con số tổng kết, mà bằng việc người còn bỏ sót được tìm thấy, được khám và có dữ liệu hữu ích cho chăm sóc về sau.
