Tốc độ tăng nhanh, nhưng đích đến không chỉ là con số
Khám sức khỏe toàn dân là chương trình đưa dịch vụ kiểm tra và sàng lọc sức khỏe định kỳ đến mọi người dân, đồng thời ghi nhận kết quả để làm căn cứ chăm sóc phù hợp về sau. Tại TP.HCM, chương trình đang bước vào giai đoạn nước rút: tính đến ngày 9-11, 9.530.366 người đã được khám sức khỏe hoặc khám sàng lọc, tương đương 74,6% dân số.
Con số này đánh dấu bước tiến đáng kể so với 6.916.175 người, đạt 54% dân số, được ghi nhận tính đến ngày 2-11. Sáng 10-11, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường chủ trì cuộc họp với 168 xã, phường, đặc khu để rà soát tiến độ và tháo gỡ vướng mắc. Đà tăng là tín hiệu đáng mừng, nhưng không thể xem tỷ lệ bao phủ chung là thước đo duy nhất. Nếu người lao động, sinh viên và những người khó đi lại vẫn đứng ngoài, mục tiêu phổ cập sẽ còn thiếu phần quan trọng nhất: tiếp cận công bằng.
Nhóm khó tiếp cận cần được đưa vào trọng tâm
Khoảng cách giữa các địa bàn và nhóm dân cư cho thấy vì sao cần ưu tiên nhóm dễ tổn thương thay vì chỉ chạy theo số lượt khám. Tính đến ngày 9-11, chỉ 11 địa phương đạt tỷ lệ trên 90%, trong khi 54 địa phương còn dưới 60%. Trong nhóm lao động chính thức, 2.391.312 người đã được khám, đạt 53,2% trong tổng số khoảng 4,5 triệu lao động; ở bậc trung học phổ thông, tỷ lệ là 62,6%, còn sinh viên mới đạt 44,8%.
Những tỷ lệ ấy không chỉ phản ánh tiến độ hành chính mà còn chỉ ra ai có nguy cơ bị bỏ sót. Người làm việc trong giờ hành chính, người cao tuổi sống một mình, người khó di chuyển hoặc hạn chế điều kiện tiếp cận cơ sở y tế cần cách tổ chức phù hợp hơn. Khám sàng lọc miễn phí có thể giúp phát hiện bệnh sớm, tạo cơ hội can thiệp kịp thời và hạn chế gánh nặng khi bệnh tiến triển nặng. Vì vậy, chất lượng của chương trình phải được đo bằng khả năng đưa dịch vụ đến đúng người, không chỉ bằng tổng số lượt.
Khám ngoài giờ và tại cộng đồng là hướng đi thực tế
TP.HCM đang điều phối nhân lực, linh hoạt tổ chức khám ngoài giờ và hỗ trợ các địa phương có tỷ lệ thấp. Ngành y tế đặt mục tiêu hoàn thành khám cho người lao động, học sinh, sinh viên trước ngày 30-11-2026, đồng thời tiếp tục khám cho những người dân còn lại trong năm. Thành phố cũng yêu cầu rà soát doanh nghiệp và cơ sở giáo dục chưa tổ chức khám, thay vì chờ người dân tự tìm đến.
Cách làm ở cấp phường cho thấy dịch vụ có thể đến gần người dân hơn: khám buổi tối, ngày nghỉ, tổ chức điểm khám lưu động tại khu dân cư hoặc hỗ trợ khám tại nhà cho người khó đi lại. Đây không nên là giải pháp tình thế chỉ dùng trong những tuần cuối năm. Lịch linh hoạt và đội khám lưu động giải quyết trực tiếp rào cản thời gian, di chuyển; chúng cũng giúp chương trình chạm tới người có nguy cơ cao nhưng ít cơ hội chủ động tiếp cận dịch vụ.
Hồ sơ điện tử phải đi cùng với lượt khám
Một lượt khám chỉ tạo ra giá trị lâu dài khi thông tin được ghi nhận đầy đủ và có thể dùng cho những lần chăm sóc tiếp theo. TP.HCM dự kiến đẩy mạnh cập nhật hồ sơ sức khỏe điện tử, nhưng khoảng trống còn rõ: trong nhóm lao động chính thức đã khám, 920.478 người chưa có hồ sơ sức khỏe điện tử. Thành phố cần đối chiếu dữ liệu, xác định thông tin còn thiếu và bảo đảm kết quả khám được tích hợp đồng bộ, thay vì để số liệu tăng nhanh nhưng hồ sơ vẫn rời rạc.
Hồ sơ đầy đủ có thể giúp theo dõi tình trạng sức khỏe và xây dựng giải pháp chăm sóc sát với nhu cầu từng nhóm dân cư. Mục tiêu thành phố đặt ra là khám cho 100% người dân trong năm 2026. Để tiến gần mục tiêu ấy, cần công khai tiến độ theo nhóm đối tượng và địa bàn, đồng thời kiểm tra xem người đã được khám có được ghi nhận đúng trên hệ thống hay chưa. Tỷ lệ bao phủ và chất lượng dữ liệu phải được xem là hai phần của cùng một cam kết.
Đánh giá thành công bằng việc không ai bị bỏ lại
Kết quả hơn 9,5 triệu người được khám là bước tiến có sức nặng, nhưng chặng cuối đòi hỏi cách làm kiên trì và có trọng tâm. Những địa phương còn tỷ lệ thấp cần được hỗ trợ nhân lực; doanh nghiệp, trường học cần có lịch thực hiện rõ ràng; người khó đi lại cần được tiếp cận tại nơi ở hoặc điểm sinh hoạt cộng đồng. Việc rà soát nhóm chưa tham gia phải đi cùng cập nhật hồ sơ, để mỗi lượt khám trở thành dữ liệu hữu ích cho chăm sóc tiếp nối.
TP.HCM đang tăng tốc đúng hướng khi phối hợp lịch ngoài giờ, khám lưu động và số hóa thông tin. Tuy nhiên, hoàn thành chỉ tiêu không nên đồng nghĩa với việc dừng lại ở phép đếm. Một chương trình khám sức khỏe toàn dân chỉ thực sự đạt mục tiêu khi người lao động, sinh viên, người cao tuổi và những người gặp trở ngại trong tiếp cận đều có cơ hội được khám và được theo dõi. Đó mới là thước đo thuyết phục cho tiến độ.
