Từ người nhận cảnh báo đến người chủ động hành động
CyberZ là dự án truyền thông cộng đồng giúp sinh viên nhận diện, ứng phó với lừa đảo trực tuyến và chia sẻ kỹ năng an toàn số để bảo vệ người xung quanh. Sáng 29/10, dự án “CyberZ - Tiên phong phòng trừ lừa đảo” được phát động tại Trường Đại học Điện lực ở Hà Nội, với sinh viên tại Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh cùng hưởng ứng qua các điểm cầu kết nối. Đây là hướng đi đáng chú ý: cảnh báo thủ đoạn đã xảy ra thường đến sau khi người dùng đã gặp rủi ro, trong khi các chiêu thức liên tục thay đổi. Đại tá Hà Văn Bắc, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng, Bộ Công an, nhấn mạnh cần xây dựng năng lực nhận diện, ứng phó và sức đề kháng của cộng đồng, thay vì chỉ dừng ở việc thông báo. CyberZ vì thế đặt trọng tâm vào năng lực tự bảo vệ, không chỉ vào việc tiếp nhận tin cảnh báo.
Thông điệp “Trang bị kiến thức – Làm chủ kỹ năng – Khuyến khích sáng tạo – Lan tỏa hành động” thể hiện tham vọng mở rộng vai trò sinh viên: từ đối tượng cần bảo vệ thành người có thể góp phần phòng chống lừa đảo. Đó là lựa chọn hợp lý nếu kiến thức đi kèm thực hành, chứ không dừng ở những lời nhắc chung chung. Việc phát động đồng thời tại ba thành phố cũng giúp thông điệp tiếp cận cộng đồng sinh viên ở nhiều địa phương, thay vì bó hẹp trong một sự kiện tại Hà Nội.
Cổng thông tin và cuộc thi bổ sung cho nhau
Tại chương trình, ban tổ chức giới thiệu định hướng dự án, ra mắt Cổng thông tin CyberZ và phát động cuộc thi CyberZ Challenge. Cổng thông tin đóng vai trò điểm học và thực hành: sinh viên có thể tiếp cận tài liệu, kiểm tra kiến thức, luyện nhận diện tình huống lừa đảo thường gặp và nâng cao kỹ năng ứng phó trên môi trường số. Với mục tiêu an toàn mạng sinh viên, giá trị của nền tảng nằm ở khả năng giúp người học thử áp dụng kiến thức trước khi gặp tình huống thật.
CyberZ Challenge bổ sung phần sáng tạo: cuộc thi tạo không gian để sinh viên đề xuất ý tưởng truyền thông và giải pháp cải thiện phòng chống lừa đảo. Cách kết hợp này có sức thuyết phục hơn một chiến dịch chỉ phát thông điệp, bởi người trẻ vừa học cách nhận diện rủi ro, vừa được khuyến khích biến hiểu biết thành sản phẩm có thể chia sẻ. Dự án cũng khuyến khích tiếp tục tạo video hướng dẫn nhận diện và phòng tránh lừa đảo qua hashtag #LuaDaoTrucTuyen; hashtag này đã có hơn 151.500 nội dung trên TikTok tại thời điểm được nêu trong thông tin chương trình.
“Chiến binh số” cần biết giới hạn trách nhiệm
Mục tiêu xa hơn của CyberZ là hình thành mạng lưới “Chiến binh số”: người trẻ biết tự bảo vệ và chủ động hỗ trợ gia đình, bạn bè, cộng đồng bằng thông tin có căn cứ. Ý tưởng này có thể tạo tác động rộng nếu mỗi sinh viên giúp người xung quanh kiểm tra dấu hiệu đáng ngờ, bảo vệ dữ liệu cá nhân và biết cách ứng phó khi gặp nguy cơ. Nhưng tinh thần chủ động không đồng nghĩa với tự điều tra hay kết luận thay cơ quan chức năng.
Sinh viên cần được trang bị kiến thức pháp luật, cảnh báo có căn cứ và chuyển thông tin đến đúng cơ quan có thẩm quyền, không thay thế lực lượng chức năng trong điều tra, xử lý tội phạm. Đây là ranh giới cần được nhấn mạnh để mạng lưới hỗ trợ cộng đồng không vô tình lan truyền cáo buộc thiếu kiểm chứng hoặc làm lộ dữ liệu cá nhân. Hiệp hội An ninh mạng quốc gia kỳ vọng dự án phát hiện ý tưởng và tài năng trẻ, đồng thời hỗ trợ những sáng kiến có tiềm năng trở thành giải pháp hữu ích.
Hiệu quả phải thể hiện trong hành vi thực tế
Thước đo thuyết phục nhất của CyberZ không phải là số buổi truyền thông hay nội dung được đăng tải, mà là việc sinh viên có vận dụng được điều đã học hay không. Dự án cần giúp người tham gia nhận diện thủ đoạn, kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và chọn cách ứng phó phù hợp khi gặp nguy cơ. Cổng thông tin có thể hỗ trợ luyện tập; CyberZ Challenge có thể khuyến khích ý tưởng mới; còn mạng lưới sinh viên có thể đưa kiến thức đến những người ít tiếp cận nguồn hướng dẫn.
Để những phần việc ấy gắn kết lâu dài, dự án cần duy trì phối hợp giữa cơ quan chức năng, nhà trường, doanh nghiệp công nghệ, báo chí và người trẻ. CyberZ đã đặt nền móng bằng cách kết hợp nơi học, sân chơi sáng tạo và lời kêu gọi hành động cộng đồng. Kết quả sẽ phụ thuộc vào việc các công cụ này có giúp sinh viên xử lý tình huống đời thực một cách chính xác, có trách nhiệm hay không. Nếu làm được, “Chiến binh số” sẽ không chỉ là khẩu hiệu, mà là một lực lượng hỗ trợ thiết thực trong phòng chống lừa đảo.
