Chuyến thăm mở ra cơ hội hợp tác thực chất
Hợp tác giáo dục Việt Nam – Nhật Bản là việc các trường và người học hai nước cùng xây dựng cơ hội trao đổi, học tập và đào tạo, từ những chương trình ngắn hạn đến quan hệ lâu dài giữa các cơ sở đại học. Sau chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, các trường Nhật Bản nhìn thấy cơ hội đưa kết nối giáo dục tiến thêm một bước, gắn với đà phát triển của quan hệ song phương. Trong cuộc phỏng vấn về triển vọng này, ông Ashizawa Shingo, Hiệu trưởng Đại học Ngoại ngữ Kanda, cho rằng chuyến thăm có ý nghĩa với quan hệ ngoại giao, giao lưu doanh nghiệp và giao lưu nhân dân; từ đó, hợp tác giữa các trường có thể trở nên sôi động hơn. Đây không nên chỉ là kỳ vọng mang tính nghi thức: giá trị của chuyến thăm sẽ được đo bằng những chương trình học và kết nối cụ thể mà sinh viên có thể tham gia.
Với các cơ sở giáo dục Nhật Bản, thời điểm này thuận lợi để mở rộng quan hệ với đối tác Việt Nam, trong đó Kanda cho biết đang tập trung kết nối thêm với các trường đại học tư thục. Ông Ashizawa kỳ vọng chuyến thăm sẽ tạo cơ hội cho cả đại học lẫn hoạt động kinh doanh, góp phần làm hợp tác Nhật – Việt tiếp tục sôi động hơn. Điều đó đặt ra hướng đi rõ ràng: chuyển thiện chí chính trị thành dự án hợp tác có đầu mối, lịch trình và lợi ích học tập xác định.
Cân bằng trao đổi để sinh viên hai nước cùng hưởng lợi
Thách thức trước mắt không chỉ là tăng số chương trình, mà còn là làm cho dòng trao đổi cân bằng hơn. Kanda có sinh viên học tiếng Việt và hằng năm đưa người học tới các trường ở Việt Nam, trong đó có Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh và Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội. Theo ông Ashizawa, trường đã phái cử và tiếp nhận khoảng 60 sinh viên theo hình thức này; trong khi đó, khoảng 1.000 sinh viên Nhật Bản sang Việt Nam mỗi năm. Ông nhận định việc Nhật Bản tiếp nhận nhiều sinh viên quốc tế, còn số sinh viên Nhật học tại Việt Nam vẫn cần được mở rộng, cho thấy hợp tác đào tạo chưa cân xứng. Vì vậy, tăng cơ hội để sinh viên Nhật đến Việt Nam là mục tiêu thiết thực, không phải một chiều cạnh bên lề của hợp tác.
Đây cũng là cách làm phong phú hơn bức tranh giáo dục Nhật Bản: thay vì chỉ bàn về sinh viên Việt Nam sang Nhật, hai bên cần tạo điều kiện để người học Nhật trải nghiệm Việt Nam. Nhiều đại học Nhật Bản có thể mở rộng lựa chọn này cho sinh viên các ngành khác, chứ không riêng người học tiếng Việt. Các trường Việt Nam giảng dạy bằng tiếng Anh cũng có thể giúp giảm rào cản tiếp cận. Để cơ hội ấy thành hiện thực, đối tác cần thiết kế chương trình phù hợp với ngành học và năng lực ngôn ngữ, thay vì mặc định mọi sinh viên đều phải theo cùng một lộ trình.
Học ngắn hạn có thể là bước đệm cho chương trình dài hơn
Một hướng đi đáng chú ý là mở rộng những trải nghiệm ngắn, gắn với thực hành, thay vì chỉ xem du học dài hạn là con đường duy nhất. Kanda hiện duy trì chương trình thực tập ba tuần tại Việt Nam cho sinh viên học tiếng Việt và muốn phát triển thêm các đợt tu nghiệp, khóa thực tập cùng cơ hội học với sinh viên bản địa. Cách tiếp cận này có sức thuyết phục vì cho phép người học thử sức trước khi cam kết với chương trình dài hơn. Gặp gỡ bạn bè Việt Nam, sử dụng ngôn ngữ trong đời sống và khám phá nội dung muốn học có thể giúp sinh viên lựa chọn hành trình phù hợp hơn. Với những ai cân nhắc du học Nhật Bản hoặc trao đổi theo chiều ngược lại, trải nghiệm thực tế cũng giúp biến ý định chung thành quyết định học tập có cơ sở.
Tuy nhiên, chương trình ngắn hạn chỉ tạo giá trị khi có mục tiêu học tập rõ ràng và được kết nối với hoạt động tại trường. Cần tính đến việc sinh viên học cùng người bản địa, thực hành kỹ năng chuyên môn và duy trì quan hệ sau khi trở về. Kanda mong muốn tiếp tục mở rộng hợp tác với các cơ sở đại học Việt Nam; việc trường đang tìm cách xây dựng quan hệ với các đại học tư thục cho thấy có hướng triển khai cụ thể. Nếu thiết kế tốt, những chuyến đi ngắn có thể trở thành cửa ngõ cho trao đổi học kỳ, thực tập dài hơn hoặc các dự án chung.
Từ kỳ vọng song phương đến kết quả cho người học
Chuyến thăm cấp cao tạo thời điểm thuận lợi, nhưng không tự động bảo đảm trao đổi sinh viên sẽ tăng. Điều cần làm tiếp theo là để các trường biến sự đồng thuận thành thỏa thuận có thể thực hiện: xác định đối tác, xây dựng lịch học tương thích và mở thêm chương trình thực tập hoặc học ngắn hạn. Với sinh viên, lợi ích phải hiện ra ở cơ hội chọn nơi học, tiếp xúc với bạn bè bản địa và thử nghiệm môi trường mới trước khi quyết định theo đuổi khóa học dài hơn. Đó là cách mở rộng hợp tác giáo dục mà không chỉ chạy theo số lượng.
Triển vọng hợp tác đại học và sau đại học có thể được kỳ vọng trong bối cảnh quan hệ song phương được thúc đẩy, nhưng điều quan trọng là không nên nhầm kỳ vọng với cam kết đã thành hình. Những thông tin hiện có cho thấy trọng tâm rõ nhất là kết nối đại học, trao đổi sinh viên và các hình thức học tập thực tiễn; chưa đủ căn cứ để khẳng định một kế hoạch cụ thể cho đào tạo sau đại học. Kết luận hợp lý là chuyến thăm mở ra cơ hội, còn các trường và cơ quan liên quan phải biến cơ hội ấy thành chương trình có chất lượng, cân bằng và hữu ích cho người học ở cả hai nước.
