Đánh giá để cải thiện, không phải để đua thứ hạng
Thông tư 94/2026/TT-BGDĐT quy định ba mức triển khai đề án đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, kèm tiêu chuẩn, tiêu chí và quy trình để từng loại cơ sở giáo dục tự đánh giá mức độ thực hiện. Thông tư được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành ngày 03/11/2026 và có hiệu lực từ 19/12/2026.
Điểm đáng chú ý không nằm ở việc trường nào đạt “hạng” cao hơn, mà ở khả năng nhìn rõ mình đang ở đâu và cần làm gì tiếp theo. Đề án hướng tới mở rộng tiếng Anh từ môn học sang dạy học, giao tiếp, quản lý và các hoạt động giáo dục. Vì vậy, đánh giá trường học nên được hiểu là một vòng phản hồi phục vụ cải tiến, chứ không phải bảng thành tích để so sánh máy móc.
Kết quả tự đánh giá, tự công nhận, kiểm tra hay điều chỉnh mức triển khai không được dùng để xếp hạng, xếp loại hoặc làm căn cứ trực tiếp đánh giá thi đua của cơ sở giáo dục; với nhà giáo, kết quả này cũng không trực tiếp quyết định đánh giá, bổ nhiệm, tuyển dụng hay chế độ, chính sách, trừ trường hợp pháp luật quy định khác.
Ba mức tăng dần, không thể bỏ qua nền tảng
Thông tư thiết kế ba mức theo nguyên tắc kế thừa: muốn đạt Mức độ 2, trường phải đáp ứng toàn bộ yêu cầu Mức độ 1 rồi hoàn thành các yêu cầu bổ sung; Mức độ 3 tiếp tục đòi hỏi đáp ứng cả hai mức trước. Nếu chưa đạt đầy đủ Mức độ 1, cơ sở chưa được xác định mức triển khai. Đây là thang tiến độ tích lũy, không phải lựa chọn tùy ý một mức phù hợp với hình ảnh mong muốn.
Bộ tiêu chuẩn và tiêu chí được thiết kế riêng cho giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp và đại học, quy định tại các Phụ lục I đến V. Nhà trường cần dùng đúng phụ lục của loại hình mình; áp một bộ tiêu chí chung cho mọi cơ sở sẽ bỏ qua khác biệt về chức năng, tổ chức và điều kiện hoạt động.
Với trường có phân hiệu hoặc điểm trường, trường chính và mỗi phân hiệu, điểm trường là một đơn vị triển khai riêng. Trường có từ ba đơn vị trở lên cần ít nhất 65% tổng số đơn vị đạt mức tương ứng trở lên; nếu có dưới ba đơn vị, tất cả phải đạt mức đó. Cách tính này khiến việc rà soát từng địa điểm trở thành phần thiết yếu, thay vì chỉ dựa vào kết quả ở trụ sở chính.
Quy trình tự đánh giá cần có minh chứng và người chịu trách nhiệm
Tự đánh giá không nên dừng ở việc điền biểu mẫu. Người đứng đầu cơ sở giáo dục thành lập Hội đồng tự đánh giá; nhà trường thu thập, cập nhật và phân tích dữ liệu, thông tin, minh chứng, rồi đối chiếu thực trạng với từng tiêu chuẩn, tiêu chí. Sau khi kết luận đã đáp ứng đầy đủ yêu cầu của một mức, người đứng đầu quyết định tự công nhận và chịu trách nhiệm về quyết định đó.
Cách làm thận trọng là lưu lại căn cứ cho từng tiêu chí, ghi rõ nội dung đã đạt và phần còn thiếu, thay vì chỉ đưa ra một kết luận tổng quát. Nếu minh chứng chưa đủ, trường nên coi đó là việc cần bổ sung, không xem sự thiếu hụt dữ liệu như bằng chứng rằng hoạt động đã hoàn thành. Kết quả tự công nhận phải được cập nhật trên hệ thống thông tin quản lý giáo dục và công khai theo quy định.
Trường cũng không cần chờ đến hết giai đoạn của đề án mới được công nhận mức cao hơn: có thể tự công nhận ngay khi đánh giá cho thấy đã đáp ứng trọn vẹn yêu cầu. Hằng năm, cơ sở rà soát và cập nhật tiến độ, dữ liệu cùng những nội dung cần cải thiện; rà soát thường niên không đồng nghĩa phải làm lại toàn bộ quy trình tự đánh giá.
Biến kết quả thành kế hoạch năm học
Giá trị thực tế của đánh giá nằm ở việc chuyển phát hiện thành hành động. Dựa trên kết quả, cơ sở giáo dục xác định nội dung cần tiếp tục thực hiện hoặc điều chỉnh nhiệm vụ, rồi đưa giải pháp vào kế hoạch năm học, kế hoạch phát triển trường hoặc kế hoạch liên quan. Nếu báo cáo chỉ ghi mức đạt mà không dẫn tới thay đổi trong hoạt động, quy trình sẽ mất ý nghĩa.
Giải pháp cần khớp với khoảng trống được phát hiện và nguồn lực hiện có: bồi dưỡng đội ngũ, phát triển học liệu, đổi mới phương pháp dạy học, tổ chức thêm hoạt động giao tiếp bằng tiếng Anh, hoặc cải thiện cơ sở vật chất, thiết bị và hạ tầng công nghệ. Không phải trường nào cũng cần ưu tiên cùng một việc; bộ tiêu chí nên giúp xác định đúng nút thắt thay vì tạo áp lực chạy theo một mô hình duy nhất.
Thông tư 94/2026 tạo một khuôn khổ chung để trường tự xác định tiến độ, còn cơ quan quản lý có dữ liệu theo dõi nhu cầu và xây dựng hỗ trợ phù hợp. Vì thế, cách triển khai tốt nhất là đánh giá trung thực, công khai đúng quy định và dùng kết quả để đặt mục tiêu cải thiện cho chu kỳ kế tiếp. Ba mức chỉ có ý nghĩa khi chúng phản ánh được bước tiến thật của tiếng Anh trong trường học.
