Một điểm đến ban ngày, nhiều lợi ích thiết thực
Chăm sóc ban ngày là mô hình người cao tuổi đến một điểm sinh hoạt trong ngày để giao lưu, vận động và nhận hỗ trợ sức khỏe, rồi trở về nhà với gia đình vào cuối buổi. Đây là lựa chọn đáng chú ý cho đô thị, nơi con cháu thường bận làm việc nhưng người lớn tuổi vẫn cần kết nối và được quan tâm.
Tại phường Thủ Dầu Một, điểm sinh hoạt - chăm sóc sức khỏe người cao tuổi được triển khai ngay tại trụ sở UBND phường. Không gian thoáng mát, thuận tiện cho người tham gia tập thể dục dưỡng sinh, đọc sách, chơi cờ và trò chuyện với bạn đồng niên. Bên cạnh sinh hoạt cộng đồng, người cao tuổi có thể được khám, theo dõi sức khỏe ban đầu, tư vấn dinh dưỡng, phục hồi chức năng, vật lý trị liệu và tư vấn tâm lý.
Giá trị của mô hình nằm ở sự kết hợp ấy: sức khỏe người cao tuổi được quan tâm song song với đời sống tinh thần. Một điểm sinh hoạt cộng đồng tốt không nên chỉ là nơi chờ đợi hay trông nom, mà cần giúp người tham gia duy trì sự chủ động, có bạn bè và cảm thấy mình vẫn thuộc về đời sống khu phố.
Kết nối xã hội cũng là một phần của chăm sóc sức khỏe
Cô đơn không phải chuyện nhỏ có thể gạt sang bên khi nói về chăm sóc người cao tuổi. Khi con cháu đi làm cả ngày, những giờ dài ở nhà một mình có thể làm giảm cơ hội trò chuyện, vận động và duy trì nếp sống tích cực. Các điểm chăm sóc ban ngày giải quyết một phần khoảng trống ấy bằng lịch sinh hoạt có người hướng dẫn và môi trường gặp gỡ đều đặn.
Bà Nguyễn Thị Viên, 84 tuổi, kể rằng trước đây bà thường ở nhà một mình khi các con đi làm; từ khi đến sinh hoạt tại đơn vị chăm sóc ban ngày, bà có bạn bè để trò chuyện và không khí vui hơn. Ở một mô hình khác, bà Nguyễn Thị Kim Thanh cho biết việc gặp gỡ các chị em giúp bà bớt cô đơn, cơ thể nhanh nhẹn hơn và tinh thần tươi vui hơn. Những chia sẻ này nhắc rằng giao lưu không phải phần phụ của chăm sóc: đó là điều kiện giúp người cao tuổi duy trì niềm vui và động lực vận động.
Hoạt động cần phù hợp thể trạng, từ bài tập nhẹ đến rèn luyện trí nhớ; chăm sóc cũng cần có đánh giá và hỗ trợ chuyên môn khi cần. Sự linh hoạt ấy giúp mô hình phục vụ cả người còn tự lập lẫn người cần phục hồi chức năng, thay vì áp một lịch sinh hoạt giống nhau cho tất cả.
Nhu cầu tăng, mạng lưới cộng đồng cần theo kịp
Việt Nam đang già hóa nhanh, trong khi việc chăm sóc phần lớn vẫn diễn ra tại gia đình. TPHCM có gần 1,573 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm 11,4% dân số; quy mô này khiến việc chỉ trông cậy vào người thân hoặc cơ sở nội trú khó đáp ứng đủ nhu cầu. Vì vậy, hướng nhân rộng các điểm chăm sóc ban ngày tại cộng đồng là cần thiết, miễn là mở rộng đi cùng tiêu chuẩn an toàn và chất lượng.
Cuối tháng 9-2026, Lực lượng Thanh niên xung phong TPHCM phối hợp với Bệnh viện Phục hồi chức năng và Điều trị bệnh nghề nghiệp TPHCM tổ chức hội thảo nhằm hoàn thiện đề án xây dựng các cơ sở chăm sóc sức khỏe người cao tuổi ban ngày. Theo định hướng, các điểm này sẽ làm cầu nối giữa gia đình, y tế cơ sở và bệnh viện: theo dõi sức khỏe, tổ chức sinh hoạt, hỗ trợ phục hồi chức năng rồi để người cao tuổi trở về nhà trong ngày.
Để mô hình không dừng ở ý tưởng tốt, địa phương cần xác định rõ ai được tiếp nhận, khả năng hỗ trợ người có bệnh nền hoặc hạn chế vận động ra sao, và nhân viên cần được đào tạo thế nào. Phường Thủ Dầu Một dự kiến tiếp tục đa dạng hóa hoạt động, hướng đến môi trường an toàn, thân thiện; tại phường Bình Tân, chính quyền cũng đưa các hoạt động văn hóa, văn nghệ vào sinh hoạt cộng đồng.
Gia đình vẫn là điểm tựa, cộng đồng là người đồng hành
Chăm sóc ban ngày không thay thế gia đình, cũng không nên bị hiểu như cách gửi người thân đi nơi khác để giảm trách nhiệm. Mô hình có ích nhất khi gia đình cùng tham gia: đưa đón, chia sẻ thông tin sức khỏe, trao đổi với nhân viên chuyên môn và tiếp tục dành thời gian gần gũi sau khi người cao tuổi trở về nhà. Nhờ vậy, chăm sóc không bị chia cắt giữa ban ngày ở cộng đồng và buổi tối trong gia đình.
Cộng đồng có thể tạo nơi gặp gỡ và duy trì hoạt động đều đặn; y tế cơ sở và bệnh viện hỗ trợ theo dõi, đánh giá và chuyển tiếp khi phát hiện bất thường. Gia đình vẫn giữ vai trò đồng hành quan trọng nhất, còn các tổ chức xã hội và khu vực tư nhân có thể góp thêm dịch vụ, nhân lực và không gian. Sự phối hợp này vừa giảm áp lực chăm sóc liên tục cho người thân, vừa giúp người cao tuổi giữ được nếp sống gắn bó với con cháu.
Hướng đi đáng ủng hộ không phải là mở thật nhiều điểm bằng mọi giá, mà là phát triển những nơi an toàn, phù hợp nhu cầu địa phương và có liên kết chuyên môn. Khi người cao tuổi được vận động, trò chuyện, chăm sóc trong ngày rồi trở về mái nhà quen thuộc, cộng đồng không lấy đi vai trò của gia đình mà giúp gia đình chăm sóc tốt hơn.
