Từ công cụ hỗ trợ đến năng lực nghề nghiệp
AI trong báo chí là việc sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ các khâu nghiên cứu, kiểm chứng, sáng tạo, biên tập và phân phối nội dung, đồng thời đặt ra yêu cầu mới về trách nhiệm nghề nghiệp của con người. Điều đáng chú ý không phải là máy có thể tạo nội dung nhanh đến đâu, mà là người làm báo có đủ năng lực để kiểm soát nội dung ấy hay không. Sáng 27/10/2026, Tổ Phương pháp của Học viện Báo chí và Tuyên truyền tổ chức hội thảo về ứng dụng AI trong giảng dạy báo chí – truyền thông, chia sẻ kinh nghiệm nghiên cứu, xây dựng bài tập thực hành và xác minh thông tin. Đây là tín hiệu đúng hướng: AI cần đi vào lớp học như một phần của phương pháp làm nghề, không chỉ như một ứng dụng mới lạ. Khi sinh viên dùng công cụ tạo nội dung, họ cũng phải học cách đặt câu hỏi, kiểm tra dữ kiện và chịu trách nhiệm với sản phẩm.
Đào tạo truyền thông phải đổi từ chương trình đến cách đánh giá
Hai ngày sau, Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo tổ chức hội thảo khoa học “Đào tạo truyền thông sáng tạo trong kỷ nguyên AI”. Các trao đổi tập trung vào năng lực cốt lõi, đổi mới chương trình và phương pháp đào tạo, kết nối nhà trường với doanh nghiệp, cũng như cách giữ tư duy sáng tạo nhân bản. Những chủ đề này cho thấy đào tạo truyền thông không thể chỉ bổ sung vài buổi hướng dẫn sử dụng công cụ; cần thay đổi cả bài tập, tiêu chí đánh giá và chuẩn mực sử dụng AI. Quy mô đào tạo cũng đặt ra trách nhiệm thích ứng đáng kể: trong 20 năm, khoa đã đào tạo 3.037 người ở ba bậc học và duy trì tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp có việc làm đúng ngành trên 90%. Năm 2026, khoa đổi tên chuyên ngành Quảng cáo thành chương trình Truyền thông sáng tạo và Quảng cáo, đồng thời bổ sung môn học về công nghệ và AI. Đây là bước cần thiết, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc cập nhật liên tục nội dung và đánh giá năng lực thực hành.
Một sinh viên với máy tính và công cụ AI có thể đảm nhiệm những việc trước đây cần cả ê-kíp, từ viết bài, thiết kế đến dựng video và lập kế hoạch. Khả năng ấy mở rộng cơ hội thử nghiệm, nhưng không đồng nghĩa chất lượng tự động tăng. Người học cần phân biệt sản phẩm nhanh với sản phẩm có giá trị: biết xác định mục tiêu, lựa chọn thông tin, tạo góc nhìn riêng và công khai cách sử dụng AI khi cần.
AI sản xuất truyền hình: nhanh hơn, nhưng không được buông kiểm chứng
Ở phía sản xuất, đoàn viên, thanh niên VTV tham gia chương trình đào tạo và trao đổi nghiệp vụ về ứng dụng AI trong truyền thông mới cho phát thanh, truyền hình và lĩnh vực nghe nhìn, do Tổng cục Phát thanh Truyền hình Quốc gia Trung Quốc tổ chức. Với sự hỗ trợ của Trung tâm Nghiên cứu Phát triển của Đài Truyền hình Việt Nam, họ tìm hiểu xu hướng chuyển đổi số và tiềm năng ứng dụng AI trong sản xuất, biên tập, phân phối nội dung trên nền tảng số. AI sản xuất truyền hình không chỉ là tạo hình ảnh hay lời dẫn. Công nghệ có thể hỗ trợ xử lý dữ liệu, biên tập hình ảnh và âm thanh, dịch thuật, làm phụ đề và phát triển nội dung đa nền tảng, qua đó tăng năng suất và hỗ trợ chất lượng sản phẩm. Nhưng tốc độ không thể thay thế khâu xác minh. Sai sót về dữ kiện, bản quyền hoặc ngữ cảnh có thể lan rộng nhanh hơn khi quy trình phụ thuộc vào tự động hóa.
Vì vậy, yêu cầu mới với người làm nội dung là kết hợp kỹ năng nghề nghiệp truyền thống với khả năng điều khiển và kiểm tra công cụ: biết dữ liệu đầu vào đến từ đâu, phát hiện nội dung sai lệch, bảo vệ quyền tác giả và xác định trách nhiệm cuối cùng thuộc về ai. Đoàn viên, thanh niên VTV được kỳ vọng chủ động tiếp cận công nghệ, nghiên cứu cách đổi mới sản xuất và xem xét khả năng áp dụng kinh nghiệm quốc tế phù hợp thực tiễn tại đài. Đó nên là quá trình thử nghiệm có kiểm soát, không phải chạy theo tự động hóa bằng mọi giá.
Làm chủ công cụ phải đi cùng chuẩn mực nghề
Các hoạt động ở học viện và VTV gặp nhau ở một điểm: AI đang dịch chuyển yêu cầu kỹ năng, chứ không xóa bỏ vai trò của nhà báo hay người làm truyền thông. Nhà trường cần cho sinh viên thực hành với công cụ thật, nhưng đồng thời dạy xác minh, đạo đức và trách nhiệm AI; hội thảo tại Học viện cũng ghi nhận khuyến nghị xây dựng quy chế sử dụng AI nội bộ và đưa đạo đức, trách nhiệm AI thành nội dung quan trọng trong đào tạo. Bước tiếp theo cần là rà soát và hoàn thiện chương trình Truyền thông sáng tạo và Quảng cáo để theo kịp thay đổi công nghệ và yêu cầu nghề nghiệp. Với các cơ quan truyền hình, kinh nghiệm trao đổi chuyên môn cần được chuyển thành quy trình thử nghiệm và ứng dụng phù hợp thực tế sản xuất. Kết luận rõ ràng: ứng dụng AI chỉ tạo ra tiến bộ bền vững khi người làm nghề đủ năng lực kiểm soát đầu ra, bảo vệ độ tin cậy và giữ tư duy sáng tạo. Đào tạo tốt không chỉ giúp làm nhanh hơn; nó giúp biết khi nào không nên giao việc cho máy.
