AI đã trở thành năng lực nghề nghiệp cần được đào tạo
AI trong báo chí là việc sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ các công đoạn như xử lý dữ liệu, biên tập, sản xuất nội dung và quản lý thông tin, trong khi nhà báo vẫn chịu trách nhiệm về tính chính xác và đạo đức nghề nghiệp. Ba hoạt động diễn ra trong những ngày cuối tháng 10 cho thấy đào tạo AI không còn là phần bổ sung tùy chọn: người làm báo cần kỹ năng thực hành, còn nhà trường phải điều chỉnh cách dạy và nội dung chương trình.
Chiều 28/10, gần 150 phóng viên, nhà báo cùng cán bộ phụ trách cổng thông tin điện tử và thông tin cơ sở tham gia tập huấn về ứng dụng AI trong báo chí, truyền thông. Chuyên đề do ông Phạm Tấn Anh Vũ, đại diện Công ty Cổ phần Giải pháp Trí tuệ nhân tạo Việt Nam, trình bày, tập trung vào cách sử dụng AI an toàn và hiệu quả trong hoạt động nghề nghiệp. Quy mô người tham dự cho thấy nhu cầu đã hiện hữu trong các tòa soạn và cơ quan truyền thông. Nếu chương trình chỉ dừng ở giới thiệu công cụ, người học sẽ thiếu điều quan trọng hơn: khả năng biết khi nào nên dùng AI, khi nào phải kiểm tra lại và khi nào không nên giao việc cho máy.
Tập huấn thực hành phải đi cùng kiểm chứng và trách nhiệm
Buổi tập huấn bao quát bốn nội dung: tổng quan ứng dụng AI trong báo chí và truyền thông; cơ hội, rủi ro cùng nguyên tắc sử dụng có trách nhiệm; hỗ trợ quy trình sản xuất tin, bài; và ứng dụng trong thông tin cơ sở, quản lý website. Qua bài tập thực tế, học viên tiếp cận các công cụ phổ biến để xử lý dữ liệu, biên tập và tăng năng suất. Đây là lợi ích cụ thể, nhưng tốc độ không thể là thước đo duy nhất của một sản phẩm báo chí.
Ban tổ chức lưu ý công nghệ cũng đặt ra yêu cầu về xác minh thông tin, bảo mật dữ liệu và đạo đức nghề nghiệp; việc sử dụng phải tuân thủ quy định về bí mật nhà nước, an toàn thông tin và bản quyền. Quan điểm ấy cần được đặt ngay trong mọi khóa đào tạo, thay vì bổ sung như một lời cảnh báo sau khi đã dạy thao tác. AI có thể giúp phóng viên làm nhanh hơn, nhưng không thể thay thế trách nhiệm chính trị, sự phán đoán và nghĩa vụ kiểm chứng của người làm báo.
Đào tạo báo chí cần đưa AI vào lớp học, không chỉ vào bài giảng
Sáng 27/10, Tổ Phương pháp của Học viện Báo chí và Tuyên truyền tổ chức hội thảo về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy báo chí – truyền thông. Các đại biểu chia sẻ kinh nghiệm nghiên cứu, giảng dạy và đề xuất cách tăng cường sử dụng AI trong hai lĩnh vực này. Những trao đổi về xây dựng tình huống thực hành và xác minh thông tin gợi ra hướng đi thiết thực: đưa AI vào bài tập nghề nghiệp, nơi sinh viên phải giải thích lựa chọn công cụ, kiểm tra đầu ra và chịu trách nhiệm với sản phẩm.
Đào tạo báo chí sẽ hụt nhịp nếu sinh viên chỉ học thao tác trên công cụ mà không rèn tư duy phản biện. Ngược lại, cấm hoặc né tránh AI cũng khiến người học thiếu chuẩn bị trước thực tế tòa soạn. Lớp học nên mô phỏng quy trình làm tin có AI hỗ trợ, đồng thời đánh giá năng lực kiểm chứng nguồn, phát hiện sai lệch và bảo vệ dữ liệu. Khi đó, ứng dụng AI trở thành phương tiện để nâng chất lượng học tập, chứ không phải lối tắt thay cho kỹ năng nền tảng.
Từ hội thảo đến đổi mới chương trình truyền thông sáng tạo
Sáng 29/10, Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo của Học viện tổ chức hội thảo khoa học về đào tạo truyền thông sáng tạo trong kỷ nguyên AI. Các tham luận tập trung vào năng lực cần có của người làm truyền thông, đổi mới chương trình và phương pháp đào tạo, cũng như kết nối nhà trường với tổ chức, doanh nghiệp. Một nhận định đáng lưu ý là AI giúp một sinh viên có thể đảm nhiệm nhiều việc vốn trước đây cần cả ê-kíp, từ viết bài, thiết kế đến dựng video và lập kế hoạch; song sản phẩm cũng có nguy cơ đồng nhất khi nhiều người dùng chung mô hình, thuật toán và dữ liệu.
Thay đổi chương trình vì thế không nên đồng nghĩa với việc thêm vài môn dạy công cụ. Năm 2026, Khoa đổi tên chuyên ngành Quảng cáo thành chương trình Truyền thông sáng tạo và Quảng cáo, đồng thời bổ sung môn học về công nghệ và AI; sau 20 năm hoạt động, chương trình đã đào tạo 3.037 người ở ba bậc học và duy trì tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp làm đúng ngành trên 90%. Học viện định hướng tiếp tục rà soát chương trình để theo kịp công nghệ và yêu cầu nghề nghiệp; hội thảo cũng nêu khuyến nghị sớm có quy chế sử dụng AI cho giảng viên, sinh viên và đưa đạo đức, trách nhiệm AI thành nội dung học tập quan trọng.
Thông điệp chung của các hoạt động rất rõ: AI truyền thông cần được dạy như một năng lực nghề nghiệp gắn với trách nhiệm, không phải phép màu tăng năng suất. Tập huấn giúp người đang hành nghề bắt kịp công cụ; đổi mới đào tạo báo chí giúp người học hình thành thói quen kiểm chứng, tư duy sáng tạo và phán đoán độc lập. Nếu thiếu những nền tảng ấy, công nghệ có thể làm nội dung nhanh hơn nhưng cũng khiến nội dung dễ sai và giống nhau hơn. Đầu tư đúng lúc vào kiến thức AI cho cả phóng viên lẫn sinh viên là điều kiện để đổi mới nghề báo mà không đánh đổi niềm tin của công chúng.
