AI khiến chương trình truyền thông phải đổi mới
Đào tạo truyền thông trong kỷ nguyên AI là quá trình chuẩn bị cho người học kết hợp công cụ tự động với kiến thức chuyên môn, năng lực sáng tạo và trách nhiệm nghề nghiệp để tạo ra sản phẩm có ý nghĩa. Đây không còn là câu chuyện bổ sung một phần mềm vào lớp học, mà là xem lại điều gì làm nên giá trị của người làm truyền thông khi máy móc có thể đảm nhiệm nhiều thao tác.
Tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, hai hội thảo liên tiếp đã đặt vấn đề này vào trọng tâm: sáng 27/10/2026, Tổ Phương pháp thảo luận việc ứng dụng AI trong giảng dạy báo chí – truyền thông; sáng 29/10, Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo tổ chức hội thảo về đào tạo truyền thông sáng tạo trong kỷ nguyên AI. Các cuộc trao đổi cho thấy AI trong truyền thông không phải xu hướng xa xôi: công nghệ đã chạm tới những kỹ năng từng được xem là cốt lõi của nghề.
Quy mô quan tâm của người học càng khiến việc thay đổi trở nên cấp thiết. Khảo sát 434 sinh viên cho thấy 67,5% quan tâm nhóm ngành Content/Creative và 59,7% tự tin nhất với kỹ năng sáng tạo ý tưởng. Nhưng chính vùng hấp dẫn ấy cũng chịu tác động mạnh từ AI. Khi máy có thể viết, vẽ hoặc dựng video trong vài phút, đào tạo chỉ xoay quanh thao tác sản xuất sẽ nhanh chóng lỗi thời.
Người thầy cần dạy cách lựa chọn, không chỉ cách làm
Nếu AI có thể tạo một bài viết hay poster chỉ trong một đến hai phút, giảng viên không thể tiếp tục lấy sản phẩm hoàn chỉnh làm thước đo duy nhất. Câu hỏi khó hơn là sinh viên có hiểu thông điệp phục vụ ai, dựa trên thông tin nào và có nên phát đi vào thời điểm đó hay không. Tự động hóa khiến phần hướng dẫn của người thầy phải chuyển từ truyền đạt quy trình sang rèn tư duy và phán đoán.
Phó giám đốc Học viện Nguyễn Thị Trường Giang nhấn mạnh người thầy phải định hướng, dẫn dắt và khơi dậy năng lực sáng tạo, nhận diện, phản biện, tự làm mới mình ở người học. Đó là câu trả lời thuyết phục hơn cho câu hỏi liệu AI có thay thế giảng viên: công cụ có thể gợi ý ý tưởng và dựng kế hoạch, nhưng không thể thay người dạy giúp sinh viên cân nhắc điều gì đáng nói, điều gì nên giữ lại.
AI trong giảng dạy cũng có thể mở rộng việc học thay vì chỉ tăng tốc sản xuất. Tại hội thảo ngày 27/10, giảng viên chia sẻ cách dùng AI xây dựng tình huống thực hành và hỗ trợ xác minh thông tin. Đây là hướng đáng giữ: cho sinh viên dùng công cụ trong những bài tập có kiểm chứng, để các em học cách phát hiện lỗi, đối chiếu nguồn và giải thích lựa chọn của mình. Người thầy không mất vai trò; tiêu chuẩn của vai trò ấy cao hơn.
Sinh viên cần sáng tạo, hiểu nghề và làm chủ công cụ
Sinh viên báo chí và truyền thông không nên được đánh giá bằng việc tạo ra bao nhiêu phiên bản nội dung trong thời gian ngắn. Họ cần biết đặt câu hỏi, hiểu lĩnh vực đang truyền thông, nhận ra giới hạn của dữ liệu và xây dựng góc nhìn riêng. AI có thể giúp phác thảo nhanh, nhưng nếu người dùng không có kiến thức chuyên môn và khả năng kiểm chứng, tốc độ chỉ làm sai lệch lan truyền nhanh hơn.
Một thước đo hữu ích là năng lực kể chuyện và sự chọn lọc, chứ không phải mức độ phụ thuộc vào hình ảnh do máy tạo. Tại hội thảo, một chia sẻ cho biết sau khi sinh viên được tập huấn phương pháp kể chuyện, tỷ lệ tác phẩm sử dụng hình ảnh AI giảm từ khoảng 20% xuống dưới 10%. Con số này gợi ra bài học đáng chú ý: đào tạo tốt không nhất thiết khiến sinh viên dùng AI nhiều hơn; nó giúp các em biết khi nào công cụ phù hợp và khi nào trải nghiệm, tư liệu hay sáng tạo của con người có giá trị hơn.
Chương trình chuyên ngành Truyền thông sáng tạo và Quảng cáo của Học viện đưa vào các học phần về ứng dụng AI trong truyền thông sáng tạo, sản xuất livestream và podcast, cùng bản sắc nghề và khởi nghiệp. Hướng đi này hợp lý nếu công cụ luôn đi cùng nền tảng nghề nghiệp. AI nên là một phần của quá trình làm việc, không phải lối tắt thay thế khả năng hình thành ý tưởng và hiểu công chúng.
Đổi mới phải đi từ chuẩn đầu ra đến môi trường thực tế
Thêm một học phần AI là chưa đủ. Chương trình cần đồng bộ lại chuẩn đầu ra, nội dung, phương pháp giảng dạy và cách đánh giá; nếu không, sinh viên có thể được dạy dùng công cụ mới nhưng vẫn bị chấm theo tiêu chí cũ, thiên về sản phẩm bề mặt. Đào tạo truyền thông nên yêu cầu người học trình bày quy trình, nguồn tham khảo, lựa chọn biên tập và trách nhiệm với nội dung mình công bố.
Việc gắn lớp học với thực tế nghề nghiệp cũng không thể để sau. Sinh viên cần cơ hội thực tập, làm việc với doanh nghiệp và vận dụng kiến thức trong môi trường truyền thông số, nơi yêu cầu sử dụng và làm chủ AI hiện hữu. Liên kết dài hạn giữa nhà trường và đơn vị tuyển dụng sẽ giúp chương trình theo kịp thay đổi, đồng thời cho doanh nghiệp thấy năng lực nào thực sự cần được rèn.
Kết luận, AI không làm giảm nhu cầu đào tạo người làm truyền thông; nó làm lộ rõ giới hạn của cách dạy chỉ tập trung vào kỹ thuật sản xuất. Sinh viên cần học cách sáng tạo có căn cứ, hiểu chuyên môn, kiểm chứng thông tin và cân nhắc hệ quả xã hội. Nhà trường nên dạy cách dùng AI, nhưng nhiệm vụ quan trọng hơn là giúp người học biết vì sao nên làm, có nên làm hay không, và chịu trách nhiệm với quyết định ấy.
