Mức tăng trưởng cần thiết đặt ra phép thử lớn
Tăng trưởng GDP quý IV là mức mở rộng sản lượng kinh tế trong ba tháng cuối năm, quyết định liệu kết quả cả năm có chạm mục tiêu đã đề ra hay không. Muốn đạt tăng trưởng GDP 10% trong năm 2026, Việt Nam cần tăng 12,5% trong quý IV—một đòi hỏi đủ lớn để biến những tháng cuối năm thành phép thử về năng lực điều hành và sức bật của doanh nghiệp. Tại phiên thảo luận kinh tế - xã hội của Quốc hội sáng 31/10, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhận định mục tiêu này rất thách thức nhưng không bất khả thi, bởi nền kinh tế vẫn còn dư địa và các động lực có thể khai thác.
Sau chín tháng, GDP tăng 9,01%, thuộc nhóm nền kinh tế tăng nhanh trên thế giới. Tuy nhiên, kết quả tích cực ấy không tự động bảo đảm đích cả năm: quý IV phải tạo cú bứt phá lớn trong bối cảnh sức ép bên ngoài và chi phí đầu vào còn hiện hữu. Vì vậy, mục tiêu tăng trưởng cần được xem là một cam kết có điều kiện, phụ thuộc vào việc nhiều động lực cùng phục hồi, chứ không phải con số có thể đạt bằng mệnh lệnh hành chính.
Đầu tư công có lực kéo, nhưng giải ngân không thể chỉ chạy theo tỷ lệ
Đầu tư công là đòn bẩy trực tiếp nhất trong ngắn hạn: dự án hạ tầng được triển khai có thể tạo việc làm, kéo nhu cầu vật liệu và hỗ trợ các ngành sản xuất liên quan. Đến ngày 29/10, giải ngân đầu tư công vượt 720.000 tỷ đồng, tương đương hơn 75% kế hoạch; Chính phủ đặt mục tiêu giải ngân đủ kế hoạch vốn. Phó Thủ tướng ước tính nếu hoàn thành mục tiêu này, đầu tư công có thể đóng góp khoảng 2,5 điểm phần trăm vào tăng trưởng quý IV và 1,7 điểm phần trăm cho cả năm.
Nhưng con số giải ngân không nên trở thành mục tiêu tự thân. Một số bộ, ngành và địa phương còn chậm vì thủ tục, giải phóng mặt bằng, vật liệu xây dựng và năng lực tổ chức thực hiện. Dồn vốn vào cuối năm khi dự án chưa sẵn sàng có thể làm giảm hiệu quả đầu tư thay vì tạo thêm năng suất. Điều cần theo dõi không chỉ là tốc độ chi tiền, mà còn là khả năng đưa công trình đủ điều kiện vào thi công, tháo gỡ điểm nghẽn và bảo đảm vốn công lan tỏa sang hoạt động sản xuất.
Phục hồi sản xuất và sức cầu mới là nền tảng bền hơn
Đầu tư công không thể một mình gánh mức tăng trưởng cần thiết. Khả năng phục hồi sản xuất, tiêu dùng và xuất khẩu cũng phải cải thiện, trong khi doanh nghiệp cần tháo gỡ vướng mắc về thể chế, đất đai, thủ tục, vốn và thị trường để mở rộng kinh doanh. Chính phủ cho biết sẽ thúc đẩy đồng bộ đầu tư, tiêu dùng và xuất khẩu, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp giữ đơn hàng, mở rộng thị trường và nâng giá trị sản phẩm. Đây là hướng đi đúng hơn việc chỉ thúc ép một chỉ tiêu giải ngân: tăng trưởng sẽ có nền tảng chắc hơn nếu dự án công kích hoạt được đơn hàng và năng lực sản xuất tư nhân.
Tác động của chính sách cũng cần được nhìn từ đời sống thường ngày. Trong chín tháng, hơn 200.000 tỷ đồng được dành cho an sinh xã hội, gồm y tế và giáo dục. Các biện pháp giảm chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng có thể hỗ trợ sức mua, nhưng nếu chỉ dựa vào kích cầu ngắn hạn mà sản xuất không theo kịp, áp lực giá sẽ tăng. Bởi vậy, phục hồi sản xuất không phải mục tiêu phụ bên cạnh tăng trưởng; đó là điều kiện để sức cầu được đáp ứng bằng nguồn cung thực.
Tăng tốc phải đi cùng huy động vốn có kỷ luật và kiểm soát lạm phát
Bài toán khó nhất là vừa huy động đủ nguồn lực cho tăng trưởng, vừa không để giá cả và chi phí vốn mất ổn định. CPI bình quân chín tháng tăng 4,52%, nhỉnh hơn mức mục tiêu điều hành khoảng 4,5%. Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Tân cho biết cơ quan này sẽ hoàn thiện giải pháp nhằm hướng tới tăng trưởng trên 10% và kiểm soát lạm phát quanh 4,5%. Giá dầu thế giới tăng mạnh do xung đột địa chính trị và gián đoạn nguồn cung làm rủi ro lạm phát càng rõ; vì thế, thúc đẩy tổng cầu mà không tính đến chi phí năng lượng có thể khiến thành quả tăng trưởng bị bào mòn.
Kế hoạch tài chính 2026–2030 đặt mục tiêu huy động nguồn lực tương đương 40% tổng đầu tư toàn xã hội, đồng thời cải thiện hiệu quả sử dụng vốn. Chính phủ cần phối hợp chính sách tài khóa, tiền tệ và quản lý giá, duy trì các biện pháp thuế, phí phù hợp để hỗ trợ người dân, doanh nghiệp mà vẫn giữ ổn định kinh tế vĩ mô. Giảm áp lực chi phí có ý nghĩa thiết thực với hóa đơn và hoạt động kinh doanh, nhưng hỗ trợ phải có trọng tâm, không làm suy yếu kỷ luật tài chính hay gây sức ép kéo dài lên giá cả.
Kết luận, mốc tăng 12,5% trong quý IV là thách thức lớn nhưng không thể được giải quyết bằng giải ngân bằng mọi giá. Cần đưa vốn công tới dự án sẵn sàng, khơi thông sản xuất và sức cầu, đồng thời theo dõi sát lạm phát và chất lượng huy động vốn. Thành công của mục tiêu tăng trưởng không chỉ nằm ở con số GDP cuối năm, mà còn ở việc tạo được đà phát triển có năng suất mà không đánh đổi ổn định giá cả.
