Khoảng cách tăng trưởng tạo áp lực lớn trong quý cuối năm
Tăng trưởng GDP quý IV là tốc độ mở rộng sản lượng kinh tế trong ba tháng cuối năm, quyết định nền kinh tế có hoàn thành mục tiêu tăng trưởng cả năm hay không. Với mục tiêu 10% cho năm 2026, quý cuối năm cần đạt 12,5%—một mức tăng tốc rất cao, biến vài tháng còn lại thành phép thử thực chất đối với năng lực điều hành và sức bật của doanh nghiệp. Sáng 31/10, tại phiên thảo luận ở Quốc hội về kinh tế - xã hội và ngân sách, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết Chính phủ đang tập trung thúc đẩy tăng trưởng, đẩy nhanh phân bổ và giải ngân đầu tư công, đồng thời kiểm soát lạm phát. GDP chín tháng tăng khoảng 9,01%, nhưng kết quả này không làm nhẹ đi yêu cầu của quý IV: mức 12,5% đòi hỏi các động lực phải cùng vận hành, thay vì trông chờ một lĩnh vực bù đắp cho phần còn lại. Thách thức đến từ bất ổn địa chính trị, biến động năng lượng và rào cản thương mại. Vì vậy, mục tiêu cao chỉ có ý nghĩa nếu được theo đuổi cùng sức chống chịu của doanh nghiệp và đời sống người dân.
Đầu tư công là đòn bẩy, nhưng giải ngân phải đi cùng tiến độ thực chất
Trong ba động lực được Chính phủ nhấn mạnh—đầu tư, tiêu dùng và xuất khẩu—đầu tư công là phần có thể tạo lực kéo trực tiếp cho hạ tầng và lan sang hoạt động đầu tư của khu vực tư nhân. Tính đến ngày 29/10, vốn giải ngân đạt hơn 720.000 tỷ đồng, tương đương trên 75% kế hoạch; mục tiêu được đặt ra là giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công trung hạn. Theo tính toán được Phó Thủ tướng nêu tại Quốc hội, hoàn thành giải ngân có thể đóng góp khoảng 2,5% tăng trưởng trong quý IV và khoảng 1,7% vào tăng trưởng cả năm. Đây là đóng góp đáng kể, nhưng tỷ lệ giải ngân không nên trở thành mục tiêu hình thức. Giá trị của dòng vốn nằm ở công trình được triển khai, điểm nghẽn hạ tầng được xử lý và khả năng dẫn dắt đầu tư toàn xã hội. Muốn biến vốn đã phân bổ thành sức kéo kinh tế, Chính phủ cần tháo gỡ các vướng mắc về thể chế, đất đai, thủ tục, vật liệu xây dựng và vốn. Nếu những nút thắt này còn kéo dài, kỳ vọng từ giải ngân đầu tư công sẽ khó chuyển thành sản lượng đúng lúc.
Tiêu dùng và xuất khẩu cần được nâng đỡ bằng sức mua và thị trường rộng hơn
Đầu tư công không thể một mình đưa tăng trưởng GDP lên nhịp cần thiết. Chính phủ cũng định hướng thúc đẩy tiêu dùng và xuất khẩu, hỗ trợ doanh nghiệp giữ vững thị trường hiện có, đa dạng hóa thị trường, mở rộng đơn hàng và nâng giá trị gia tăng. Đây là hướng đi đúng trong bối cảnh doanh nghiệp xuất khẩu phải ứng phó với thay đổi chính sách thương mại và bất ổn bên ngoài. Đa dạng hóa thị trường không chỉ là tìm thêm nơi bán hàng; đó còn là cách giảm rủi ro khi một thị trường hoặc một nhóm sản phẩm gặp trở ngại. Tuy nhiên, đơn hàng mới chỉ thành động lực tăng trưởng khi doanh nghiệp có thể sản xuất, tiếp cận vốn và xử lý các thủ tục cần thiết. Bởi vậy, hỗ trợ thị trường cần đi cùng tháo gỡ vướng mắc kinh doanh, thay vì chỉ dừng ở lời kêu gọi mở rộng xuất khẩu. Tiêu dùng trong nước cũng cần được nhìn như một trụ cột, không phải phần dư sau khi đã trông đợi vào xuất khẩu. Chính sách hỗ trợ người dân và doanh nghiệp có thể góp phần giữ sức mua, nhưng hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào việc lợi ích tăng trưởng có chạm tới thu nhập và cơ hội sống của người dân hay không.
Tăng trưởng phải song hành với kiểm soát lạm phát và an sinh
Tăng tốc bằng mọi giá sẽ là lựa chọn sai nếu làm suy yếu ổn định giá cả. Chính phủ cho biết CPI bình quân chín tháng tăng 4,52%, trong ngưỡng mục tiêu; đồng thời định hướng tiếp tục phối hợp chính sách tài khóa, tiền tệ, quản lý giá và các chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí còn phù hợp. Kiểm soát lạm phát vì thế không phải nhiệm vụ phụ, mà là điều kiện để thành quả tăng trưởng không bị bào mòn trong đời sống thường ngày. Chính sách hỗ trợ cũng có ý nghĩa trực tiếp với người dân: trong chín tháng, ngân sách dành hơn 200.000 tỷ đồng cho các chương trình an sinh xã hội, y tế và giáo dục, gồm khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí và xây dựng trường học tại các xã biên giới. Chính phủ dự kiến từ tháng 11 đến hết năm dành khoảng 4.000 tỷ đồng để đưa thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng từ mức 7% về 0%; EVN cũng được yêu cầu rà soát, tiết kiệm chi phí, hướng tới giảm khoảng 2% giá bán lẻ điện đến hết ngày 31/3/2027. Mục tiêu 12,5% là thách thức lớn, không phải lý do để đánh đổi ổn định lấy tốc độ. Kết quả sẽ phụ thuộc vào việc tháo gỡ điểm nghẽn đủ nhanh, biến vốn đầu tư thành công trình, mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp và giữ lạm phát trong tầm kiểm soát.
