Mục tiêu cao đòi hỏi cú tăng tốc chưa từng dễ dàng
Tăng trưởng GDP là mức mở rộng giá trị hàng hóa và dịch vụ của nền kinh tế trong một khoảng thời gian, và mục tiêu cả năm chỉ có ý nghĩa khi đi cùng chất lượng tăng trưởng cùng sức mua thực tế. Muốn đạt mức tăng trưởng GDP 10% trong năm 2026, Việt Nam cần tăng 12,5% trong quý IV, dù GDP chín tháng đã tăng 9,01%. Con số này biến quý cuối năm thành phép thử của khả năng phối hợp chính sách, chứ không chỉ là cuộc đua đẩy sản lượng.
Phát biểu tại phiên thảo luận kinh tế - xã hội của Quốc hội sáng 31/10, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhận định mục tiêu là thách thức rất lớn nhưng không bất khả thi, bởi nền kinh tế vẫn còn dư địa và các động lực có thể khai thác. Đây là đánh giá có cơ sở, nhưng dư địa không tự chuyển thành tăng trưởng: vốn phải đến được công trường, doanh nghiệp cần đầu ra, còn giá cả không được vượt khỏi tầm kiểm soát.
Đầu tư công là lực kéo, nhưng tiến độ mới là thước đo
Giải ngân đầu tư công là đòn bẩy rõ nhất để tạo thêm việc làm, kích hoạt nhu cầu vật liệu và kéo theo hoạt động của các ngành liên quan. Đến ngày 29/10, vốn giải ngân đã vượt 720.000 tỷ đồng, tương đương hơn 75% kế hoạch; cuối tháng 9, tỷ lệ mới ở mức 63%. Đà tăng là đáng kể, song phần việc còn lại vẫn lớn trong khi thời gian của quý IV có hạn.
Phó Thủ tướng cho biết nếu giải ngân đủ kế hoạch, đầu tư công có thể đóng góp khoảng 2,5 điểm phần trăm vào tăng trưởng GDP quý IV và 1,7 điểm phần trăm cho cả năm. Đây là tiềm lực đáng kể, nhưng không nên nhầm vốn được phân bổ với công trình đã tạo ra giá trị. Vướng mắc về thủ tục, giải phóng mặt bằng, vật liệu và năng lực tổ chức thực hiện có thể làm chậm hiệu quả lan tỏa. Ưu tiên lúc này phải là tháo đúng điểm nghẽn để dự án đủ điều kiện thi công, thay vì chỉ chạy theo tỷ lệ giải ngân.
Lạm phát thu hẹp dư địa, sức cầu chưa theo kịp
Tăng tốc trong quý IV không thể đánh đổi bằng áp lực giá. CPI bình quân chín tháng tăng 4,52%, sát mục tiêu điều hành khoảng 4,5%; giá năng lượng, chi phí đầu vào và dịch vụ thiết yếu vì vậy là những rủi ro cần tính đến. Nếu kích cầu làm chi phí tăng nhanh hơn thu nhập, thành quả tăng trưởng sẽ khó chuyển thành sức mua bền vững. Chính phủ dự kiến từ tháng 11 đến hết năm dành khoảng 4.000 tỷ đồng để đưa thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng từ 7% về 0%, đồng thời chỉ đạo rà soát chi phí điện, hướng tới giảm khoảng 2% giá bán lẻ đến hết ngày 31/3/2027. Các biện pháp này có thể giảm áp lực chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng, nhưng cần theo dõi tác động thực tế.
Nút thắt còn lại nằm ở sức cầu trong nước. Trong chín tháng, tiêu dùng cuối cùng tăng 8,51%, thấp hơn mức tăng 17,88% của tích lũy tài sản và 21,29% của xuất khẩu hàng hóa, dịch vụ. Bán lẻ và dịch vụ vẫn phục hồi, nhưng sức mua chưa theo kịp nhịp đầu tư và xuất khẩu; một phần mức tăng doanh thu cũng phản ánh giá cao hơn, không chỉ là lượng tiêu dùng tăng. Với hộ gia đình, khả năng chi tiêu phụ thuộc cả vào thu nhập, kỳ vọng kinh tế và diễn biến giá cả. Bởi vậy, hỗ trợ thu nhập và giữ ổn định chi phí thiết yếu quan trọng không kém việc thúc đẩy sản xuất.
Cú bứt phá cần nhiều động lực cùng vận hành
Đạt mục tiêu 10% sẽ khó nếu đặt cược vào một động lực duy nhất. Giải ngân đầu tư công có thể kéo các ngành liên quan, nhưng sức cầu nội địa cần đủ khỏe để doanh nghiệp duy trì đầu ra; đồng thời, kiểm soát lạm phát phải giữ được sức mua của người dân. Chính phủ cũng nêu việc tháo gỡ vướng mắc về thể chế, đất đai, thủ tục, vốn và thị trường để dự án cùng doanh nghiệp sớm mở rộng hoạt động. Những việc này không thể thay thế nhau: vốn công không bù được mãi cho tiêu dùng yếu, còn giảm chi phí sẽ ít hiệu quả nếu hàng hóa không tìm được người mua.
Nhận định của Phó Thủ tướng rằng mục tiêu đầy thách thức nhưng vẫn khả thi nên được hiểu như một yêu cầu hành động, không phải bảo đảm kết quả. Thước đo quan trọng trong những tuần cuối năm là dự án có thực sự triển khai, giá cả có được ghìm trong tầm kiểm soát và thu nhập có chuyển thành tiêu dùng hay không. Nếu ba điều kiện ấy cùng tiến triển, mức tăng trưởng GDP cao sẽ có nền tảng rộng hơn; nếu thiếu một trong số đó, con số 12,5% sẽ càng khó đạt và chất lượng tăng trưởng cũng đáng lo.
