Huấn luyện tại chỗ biến kiến thức thành phản xạ
Huấn luyện PCCC tại chỗ là hoạt động giúp người lao động thực hành cách phát hiện nguy cơ, sử dụng phương tiện chữa cháy và thoát nạn theo tình huống giả lập ngay tại nơi làm việc. Điểm đáng giá không nằm ở buổi phổ biến quy định, mà ở việc nhân viên được thao tác, mắc lỗi và sửa ngay dưới sự hướng dẫn của người có chuyên môn. Tại UE Furniture Việt Nam ở TP.HCM, thành viên đội PCCC cơ sở tập dùng bình chữa cháy, vòi chữa cháy và các kỹ năng cần thiết; sau đó có thể hướng dẫn lại cho đồng nghiệp. Mô hình trải nghiệm tại SEVT đưa bài tập đi xa hơn: sau khi thực hành thiết bị, công nhân bước vào buồng khói giả lập để tìm lối ra, giữ bình tĩnh và di chuyển an toàn khi tầm nhìn hạn chế. Đó là khác biệt giữa biết quy trình và có khả năng làm theo quy trình khi căng thẳng.
Từ bình chữa cháy đến phối hợp đội hình
Các chương trình PCCC doanh nghiệp hiệu quả không dừng ở việc phát cho mỗi cơ sở vài thiết bị rồi xem như đã sẵn sàng. Nhân viên cần biết cách chọn và thao tác bình chữa cháy, vận hành vòi hoặc họng nước theo hướng dẫn, đồng thời hiểu lúc nào phải ưu tiên báo động và sơ tán. Ở TP.HCM, UE Furniture Việt Nam tổ chức hướng dẫn thực hành cho lực lượng PCCC cơ sở; tại FES Việt Nam, doanh nghiệp tăng kiểm tra và huấn luyện định kỳ để củng cố kỹ năng phòng ngừa, ứng phó cháy nổ. Cách tổ chức này đáng chú ý vì người đã được huấn luyện có thể truyền đạt lại cho đồng nghiệp, giúp kỹ năng không chỉ nằm trong đội chuyên trách. Theo Thiếu tá Tô Ngọc Thanh, huấn luyện thường xuyên giúp lực lượng tại chỗ triển khai đội hình chữa cháy trước khi cảnh sát PCCC chuyên nghiệp tới nơi.
Giá trị của lực lượng tại chỗ thể hiện rõ nhất trong những phút đầu. Nhiều đám cháy mới phát sinh có diện tích khoảng 1–2 m²; nếu người tại cơ sở có phương tiện và thành thạo thao tác, họ có thể xử lý sớm, hạn chế cháy lan. Vì vậy, diễn tập chữa cháy cần tái hiện cách phối hợp thực tế thay vì chỉ tập trung vào một cá nhân cầm bình.
Tần suất diễn tập phải đi cùng rà soát nguy cơ
SEVT cho thấy quy mô huấn luyện có thể được duy trì thường xuyên: chương trình tại khu trải nghiệm hướng đến khoảng 28.000 công nhân; nhà máy tổ chức 3–4 buổi diễn tập ứng phó cháy mỗi tuần tại xưởng, cùng các đợt diễn tập sơ tán ở khu sản xuất và khu phụ trợ. Doanh nghiệp này có 6 đội chữa cháy và cứu nạn chuyên nghiệp với 48 thành viên thường trực 24/7, bên cạnh 414 thành viên PCCC bán chuyên trách. Những con số ấy cho thấy muốn ứng phó tốt phải xây dựng cả năng lực cá nhân lẫn khả năng phối hợp. Tuy nhiên, tần suất chỉ có ý nghĩa khi mỗi buổi tập giúp phát hiện điểm yếu và điều chỉnh phương án. SEVT dùng các tình huống mô phỏng để kiểm tra phối hợp giữa lực lượng tại chỗ và nhận diện thiếu sót cần khắc phục.
Với doanh nghiệp ở TP.HCM, tăng cường huấn luyện nên đi cùng tự kiểm tra thường xuyên, phát hiện và khắc phục nguy cơ mất an toàn. Diễn tập cần bám sát đặc thù nơi làm việc, từ thao tác thiết bị đến báo động và sơ tán, để người lao động không lúng túng khi tình huống thật xảy ra.
Thoát hiểm trong khói là kỹ năng không thể xem nhẹ
Chữa cháy không phải lúc nào cũng là lựa chọn an toàn cho mọi người. Khi khói che khuất lối đi, kỹ năng thoát hiểm trong khói có thể quyết định khả năng rời khỏi khu vực nguy hiểm. Bài tập trong buồng khói giả lập tại SEVT hướng dẫn công nhân nhận diện đường thoát, giữ bình tĩnh và di chuyển an toàn trong điều kiện tầm nhìn hạn chế. Trình tự này bổ sung cho việc dùng bình chữa cháy: người lao động cần hiểu khi nào có thể xử lý đám cháy ban đầu và khi nào phải ưu tiên thoát nạn, báo động, phối hợp với đồng nghiệp. Huấn luyện tốt không khuyến khích hành động liều lĩnh; nó giúp mỗi người nhận biết nhiệm vụ của mình trong tình huống cụ thể. Khi bài tập kết hợp chữa cháy, sơ tán và phối hợp, kỹ năng mới gần với yêu cầu thực tế tại nơi làm việc.
Kết luận: năng lực ứng phó được xây từ những lần tập thật
Doanh nghiệp nên xem huấn luyện PCCC là một phần của vận hành an toàn, không phải thủ tục hoàn thành cho đủ. Thực hành dùng bình, vận hành họng nước, thoát hiểm trong khói và diễn tập theo tình huống giúp nhân viên biết cách hành động, còn tự kiểm tra giúp phát hiện nguy cơ trước khi sự cố xảy ra. Kinh nghiệm từ các cơ sở ở TP.HCM và chương trình quy mô lớn tại SEVT cùng nhấn mạnh một điểm: thiết bị chỉ phát huy tác dụng khi người lao động biết sử dụng và lực lượng tại chỗ phối hợp được. Củng cố đội PCCC cơ sở, duy trì diễn tập và rút kinh nghiệm sau mỗi lần thực hành là hướng thiết thực để bảo vệ con người, tài sản và hoạt động sản xuất.
