Kiểm toán đường sắt phải theo sát toàn bộ vòng đời dự án
Kiểm toán đường sắt là hoạt động xem xét việc tuân thủ pháp luật, quản lý nguồn lực và hiệu quả đầu tư trong các dự án hạ tầng, từ khâu chuẩn bị đến thi công, nghiệm thu và vận hành tài sản. Chiều 26/10, Kiểm toán nhà nước Việt Nam và Ủy ban Kiểm toán Indonesia tổ chức hội thảo chung lần thứ 5 tại trụ sở Kiểm toán nhà nước, tập trung vào dự án đường sắt đô thị và đường sắt tốc độ cao. Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Trần Minh Khương và ông Sarjono, Vụ trưởng Vụ Kiểm toán I của Indonesia, đồng chủ trì. Đây là chủ đề đáng được ưu tiên: đường sắt đòi hỏi vốn lớn, thời gian thực hiện dài và quản trị nhiều khâu liên kết. Giám sát chỉ ở bước thanh toán sẽ bỏ lỡ rủi ro đã nảy sinh từ khảo sát, thiết kế, lựa chọn nhà thầu hay điều chỉnh tiến độ. Trao đổi giữa hai cơ quan vì thế không chỉ là chia sẻ nghiệp vụ, mà còn là cách củng cố năng lực kiểm soát trước khi sai lệch trở nên khó khắc phục.
Chia sẻ kinh nghiệm biến dữ liệu kiểm toán thành cảnh báo
Hội thảo đặt kiểm toán dự án trong một chuỗi câu hỏi cụ thể: chủ trương đầu tư và báo cáo khả thi có được thẩm định đúng quy định không; dự toán, lựa chọn nhà thầu, chất lượng, tiến độ, nghiệm thu và thanh toán có được kiểm soát hay không? Phía Việt Nam cho biết kiểm toán còn xem xét tính kinh tế, hiệu lực và hiệu quả, đồng thời kiến nghị sửa đổi cơ chế khi phát hiện bất cập. Cách tiếp cận đó quan trọng vì sai sót trong một khâu có thể kéo theo hệ quả ở nhiều khâu khác. Đại diện Indonesia chia sẻ việc kiểm toán hạ tầng đường sắt nhằm tăng minh bạch và trách nhiệm giải trình; các vấn đề được chú ý gồm chênh lệch giữa sổ sách tài sản với hiện trạng, kiểm soát nội bộ và xử lý công trình dở dang. Những kinh nghiệm này giúp kiểm toán viên nhìn vượt khỏi hồ sơ, đối chiếu quy trình với tài sản và kết quả thực tế.
Quy mô đường sắt đòi hỏi năng lực kiểm toán tương xứng
Bối cảnh Indonesia cho thấy vì sao kiểm toán đường sắt cần phương pháp có khả năng xử lý khối lượng tài sản và hoạt động lớn. Hệ thống đường sắt nước này được báo cáo có khoảng 8.800 km đường ray, 600 nhà ga và hơn 1 triệu chuyến tàu mỗi năm; tỷ lệ thực hiện kiến nghị kiểm toán trung bình được nêu ở mức khoảng 85–86%. Những con số ấy không chứng minh rằng mọi vấn đề đều đã được giải quyết, nhưng nhấn mạnh giá trị của việc theo dõi kiến nghị sau kiểm toán. Phía Việt Nam cũng nêu nhu cầu kiểm soát tổng mức đầu tư, hồ sơ pháp lý, đơn giá và định mức, đồng thời cho biết có thể mời cơ quan độc lập đánh giá nội dung kỹ thuật chuyên sâu. Với công trình phức tạp, kiểm toán viên không thể dựa riêng vào rà soát giấy tờ: chuyên gia kỹ thuật và công cụ phân tích dữ liệu có thể giúp kiểm tra giả định, nhận diện bất thường và đặt câu hỏi đúng trọng tâm.
Hợp tác Việt Indonesia cần tiếp tục đi vào thực chất
Hợp tác Việt Indonesia trong lĩnh vực kiểm toán có nền tảng từ năm 1999 và được củng cố qua các bản ghi nhớ ký năm 2011 và 2017; hai cơ quan đã tổ chức nhiều hoạt động trao đổi chuyên môn. Hội thảo lần thứ 5 vì vậy tiếp nối một quá trình hợp tác, đồng thời hướng vào yêu cầu mới do các dự án hạ tầng lớn đặt ra. Từ đầu năm 2026, Kiểm toán nhà nước Việt Nam đã tổ chức đào tạo kiểm toán viên, mời chuyên gia công nghệ, kỹ thuật và đơn vị tư vấn có kinh nghiệm về đường sắt đô thị chia sẻ kiến thức. Đây là hướng đi thiết thực, nhưng giá trị của trao đổi chỉ được khẳng định khi bài học được chuyển thành quy trình, năng lực và kiến nghị có thể kiểm chứng. Hai bên bày tỏ mong muốn tiếp tục tổ chức tọa đàm, hội thảo về chủ đề cùng quan tâm. Kết luận đáng rút ra là kiểm toán phải hiện diện xuyên suốt dự án, còn hợp tác quốc tế cần giúp cơ quan giám sát làm việc sâu hơn, sớm hơn và hiệu quả hơn.
