Kiểm toán phải đi cùng các dự án đường sắt quy mô lớn
Kiểm toán đường sắt là hoạt động đánh giá việc tuân thủ quy định, quản lý đầu tư và hiệu quả sử dụng nguồn lực trong các dự án xây dựng, vận hành hạ tầng đường sắt. Hội thảo chung lần thứ 5 giữa Kiểm toán Nhà nước Việt Nam và Ủy ban Kiểm toán Indonesia đặt trọng tâm vào kinh nghiệm kiểm toán đường sắt đô thị và đường sắt tốc độ cao. Đây là hướng trao đổi đúng lúc: các dự án loại này cần nguồn lực lớn, kéo dài nhiều năm và đặt ra yêu cầu quản lý phức tạp. Hai bên đang đẩy mạnh đầu tư công, triển khai hạ tầng quy mô lớn, nên chia sẻ cách nhận diện rủi ro có giá trị thực tiễn hơn một cuộc trao đổi nghi lễ. Chất lượng kiểm toán có thể góp phần phát hiện điểm yếu từ khâu chuẩn bị đến thực hiện dự án, thay vì chỉ nhìn lại sai sót sau khi công trình đã hoàn thành.
Trao đổi kinh nghiệm từ hai hệ thống khác nhau
Hội thảo diễn ra ngày 25/9/2026, tiếp nối quan hệ hợp tác giữa hai cơ quan kiểm toán được thiết lập từ năm 1999 và củng cố bằng các bản ghi nhớ ký năm 2011, 2017. Phía Indonesia chia sẻ cách kiểm toán tài chính và tuân thủ, chú ý đến chênh lệch giữa sổ sách tài sản với hiện trạng, kiểm soát nội bộ, bảo vệ tài sản và xử lý công trình dở dang. Quy mô hệ thống càng làm rõ giá trị của kinh nghiệm này: Indonesia có khoảng 8.800 km đường sắt, 600 nhà ga và hơn 1 triệu chuyến tàu mỗi năm. Đại diện Indonesia cũng muốn tìm hiểu thêm về phương pháp kiểm toán của Việt Nam, việc sử dụng chuyên gia kỹ thuật, phân tích dữ liệu và áp dụng chuẩn mực. Đây là trao đổi hai chiều, không phải một bên chỉ truyền đạt mô hình cho bên kia.
Kiểm tra toàn chu trình, không chỉ hồ sơ tài chính
Kinh nghiệm Việt Nam cho thấy kiểm toán các dự án đường sắt đô thị cần bám sát toàn bộ chu trình đầu tư: từ chủ trương, báo cáo nghiên cứu khả thi, khảo sát, thiết kế và dự toán đến lựa chọn nhà thầu, chất lượng, tiến độ, nghiệm thu và thanh toán. Kiểm toán Nhà nước còn xem xét tính kinh tế, hiệu lực và hiệu quả, đồng thời kiến nghị rà soát cơ chế khi phát hiện bất cập. Trong phiên thảo luận do ông Trần Minh Khương và ông Sarjono đồng chủ trì, đại biểu bàn về phương pháp kiểm toán, kiểm soát tổng mức đầu tư và khả năng mở rộng kiểm toán hoạt động. Đây là điểm cần nhấn mạnh: với đường sắt tốc độ cao và các tuyến đô thị phức tạp, kiểm toán chỉ dừng ở đối chiếu chứng từ sẽ bỏ lỡ câu hỏi quan trọng hơn — dự án có được chuẩn bị và triển khai hiệu quả hay không?
Bước tiếp theo là mở rộng góc nhìn kiểm toán
Trao đổi tại hội thảo cũng chỉ ra khoảng trống có thể tiếp tục xử lý: phía Indonesia mới thực hiện kiểm toán tài chính đối với công trình đường sắt và dự kiến nghiên cứu kiểm toán hoạt động trong những năm tới. Hai bên bày tỏ mong muốn duy trì các tọa đàm, hội thảo về chủ đề cùng quan tâm. Hướng đi này đáng ủng hộ, bởi các dự án dài hạn cần giám sát không chỉ tính hợp lệ của khoản chi mà cả cách quản lý tiến độ, chất lượng và kết quả đầu tư. Việc Indonesia thông tin tỷ lệ thực hiện kiến nghị kiểm toán trung bình khoảng 85–86% cũng cho thấy theo dõi sau kiểm toán là một phần thiết yếu của trách nhiệm giải trình. Hợp tác Việt Nam Indonesia sẽ có ý nghĩa rõ hơn nếu những bài học được chuyển thành phương pháp, năng lực chuyên môn và kiến nghị có thể áp dụng trong từng dự án.
Kết luận, hội thảo lần thứ 5 tạo nền tảng trao đổi thiết thực về kiểm toán đường sắt đô thị và đường sắt tốc độ cao. Giá trị lớn nhất không nằm ở số lượng cuộc gặp, mà ở khả năng giúp hai cơ quan kiểm toán nhận diện rủi ro sớm, kiểm tra đầu tư toàn diện và thúc đẩy thực hiện kiến nghị. Với những dự án hạ tầng quy mô lớn, đó là điều kiện cần để tăng minh bạch và nâng chất lượng quản lý.
