Thông điệp chính: Tamiflu không phải “thuốc thần” cho mọi ca cúm A
Tự mua Tamiflu khi mắc cúm A là hành vi dùng thuốc kháng virus cúm không có chỉ định bác sĩ, xuất phát từ tâm lý muốn nhanh khỏi bệnh nhưng có thể làm chậm việc thăm khám, che lấp dấu hiệu nặng và góp phần tạo kháng thuốc nguy hiểm cho cộng đồng. Khi bước vào mùa cúm, nhiều người coi Tamiflu như “lối thoát” bắt buộc, hễ sốt, ho, đau mỏi người hoặc test dương tính là vội vàng uống. Đây là cách nghĩ sai. BSCKII Nguyễn Nguyên Huyền nhấn mạnh: khi bị nhiễm cúm A, không phải trường hợp nào cũng cần dùng ngay thuốc kháng virus. Nói cách khác, Tamiflu không phải thuốc điều trị triệu chứng thông thường, càng không phải tấm bùa hộ mệnh để bạn khỏi bệnh nhanh hơn trong mọi hoàn cảnh. Quyền quyết định dùng hay không phải thuộc về bác sĩ, dựa trên mức độ bệnh và yếu tố nguy cơ.
Vì sao tự mua Tamiflu nguy hiểm hơn bạn tưởng?
Điểm nguy hiểm lớn nhất của Tamiflu tự mua nguy hiểm là người bệnh tin rằng chỉ cần uống thuốc kháng virus cúm là đã “xử lý xong”, nên không đi khám dù khó thở, đau ngực hoặc toàn trạng xấu đi. Điều này khiến thời điểm cần điều trị chuyên sâu bị trễ, trong khi cúm A có thể gây viêm phổi và biến chứng nặng ở nhóm nguy cơ cao. Thêm vào đó, dùng sai thuốc hoặc sai liều có thể gây hại: với oseltamivir, các tác dụng thường gặp là buồn nôn, nôn và đau đầu. Người suy giảm chức năng thận còn cần chỉnh liều, điều mà đơn thuốc tự phát hoàn toàn bỏ qua. BSCKI Phạm Mạnh Hà cảnh báo, tự ý sử dụng Tamiflu khi chưa có chỉ định có thể khiến người bệnh gặp tác dụng không mong muốn, dùng thuốc không phù hợp và làm gia tăng nguy cơ kháng thuốc. Kháng thuốc nghĩa là về lâu dài, thuốc kém hiệu lực, cả cộng đồng phải trả giá.
Không phải ai mắc cúm A cũng cần thuốc kháng virus ngay
Một hiểu lầm phổ biến là “cứ cúm A là phải uống Tamiflu”. Thực tế, ở người khỏe mạnh, mắc cúm không biến chứng và có triệu chứng nhẹ, bác sĩ có thể chỉ định điều trị triệu chứng, chăm sóc tại nhà và theo dõi, không dùng thuốc kháng virus thường quy. Theo BSCKI Phạm Mạnh Hà, điều trị cúm chủ yếu tập trung vào giảm nhẹ triệu chứng, hỗ trợ hồi phục và theo dõi biến chứng; người bệnh cần nghỉ ngơi, hạ sốt phù hợp, uống đủ nước, bảo đảm dinh dưỡng, vệ sinh mũi họng và điều trị bệnh lý nền nếu có. Những trường hợp nhẹ hoàn toàn có thể điều trị ngoại trú theo hướng dẫn nhân viên y tế. Việc biến mọi ca cúm A thành “ca phải uống thuốc kháng virus cúm” không chỉ lãng phí mà còn đẩy nguy cơ kháng thuốc lên cao. Thuốc kháng virus cúm phải dùng theo đơn của bác sĩ; oseltamivir là lựa chọn đầu tay theo hướng dẫn của Bộ Y tế.
Những ai cần dùng thuốc kháng virus sớm khi mắc cúm A?
Thay vì tự suy đoán, người bệnh cần hiểu rõ nhóm nào thực sự cần được bác sĩ đánh giá để dùng thuốc kháng virus sớm. BSCKII Nguyễn Nguyên Huyền cho biết cúm A thường diễn biến nhẹ và cải thiện sau khoảng một tuần, nhưng có thể nặng lên ở người có yếu tố nguy cơ. Các nhóm nguy cơ cao gồm: trẻ dưới 5 tuổi (đặc biệt dưới 2 tuổi) và người từ 65 tuổi trở lên; người mắc bệnh tim mạch, bệnh phổi mạn tính như hen, COPD, bệnh thận, gan, đái tháo đường hoặc bệnh thần kinh; người suy giảm miễn dịch như đang điều trị ung thư, ghép tạng, nhiễm HIV hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài; người béo phì nặng, dùng aspirin kéo dài dưới 19 tuổi, sống tại cơ sở chăm sóc dài hạn; phụ nữ mang thai và trong 2 tuần sau sinh. Bên cạnh đó, bất kỳ người bệnh nào có cúm nặng, biến chứng, bệnh tiến triển hoặc cần nhập viện đều cần được đánh giá để khởi trị thuốc kháng virus càng sớm càng tốt.
Tâm lý muốn nhanh khỏi bệnh: khi vội vàng trở thành rủi ro
Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Nội, thời gian gần đây mỗi tuần ghi nhận trung bình 200–300 trường hợp mắc cúm đến điều trị tại các cơ sở y tế. Khi số ca tăng, tâm lý muốn nhanh khỏi bệnh, sớm trở lại công việc khiến nhiều người sử dụng Tamiflu theo kinh nghiệm cá nhân hoặc lời truyền miệng, thay vì tìm đến cơ sở y tế để được tư vấn. Về mặt cảm xúc, điều này dễ hiểu: không ai muốn nằm nhà cả tuần vì cúm A. Nhưng về mặt y khoa, đó là lựa chọn thiếu trách nhiệm với chính sức khỏe của mình. Cúm A điều trị đúng cách không chỉ là uống thuốc; đó là cả quá trình theo dõi triệu chứng, chăm sóc hỗ trợ và xử trí biến chứng nếu xuất hiện. Với trường hợp có chỉ định, thuốc kháng virus cần được sử dụng càng sớm càng tốt theo hướng dẫn của bác sĩ. Kết luận thẳng thắn: muốn khỏi bệnh nhanh, hãy đi khám sớm, đừng tự mua Tamiflu.
