Đề xuất không chỉ đổi tên mô hình
Khu kinh tế đặc biệt là mô hình tổ chức và điều hành kinh tế được đề xuất nhằm trao quyền chủ động lớn hơn cho chính quyền địa phương, đồng thời gắn phát triển kinh tế với quản lý địa bàn và trách nhiệm giải trình. Ngày 30/10, HĐND tỉnh An Giang khóa XI đã thông qua đề án đề nghị công nhận đặc khu Phú Quốc là khu kinh tế đặc biệt. Đây là bước khởi đầu đáng kể, nhưng chưa đồng nghĩa Phú Quốc đã được công nhận theo mô hình mới. Đề án dự kiến bao trùm toàn bộ địa giới đặc khu Phú Quốc, không gồm đặc khu Thổ Châu; diện tích tự nhiên khoảng 575 km², dân số hơn 179.000 người. Điểm đáng chú ý không nằm ở danh xưng, mà ở khả năng đưa nhiều quyết định sát hơn với nơi phát sinh nhu cầu, thay vì để các cấp quản lý xa địa bàn xử lý.
Động lực tăng trưởng đi kèm áp lực quản lý
Thời điểm đề xuất có lý do rõ ràng: Phú Quốc đang triển khai nhiều công trình hạ tầng để chuẩn bị cho APEC 2027, trong khi đầu tư, du lịch và dịch vụ tăng nhanh, tạo sức ép lên đất đai, môi trường và dịch vụ công. Trong 9 tháng năm 2026, vốn đầu tư toàn xã hội thực hiện tại đảo vượt 60.261 tỷ đồng; tổng giá trị sản phẩm đạt hơn 39.166 tỷ đồng, tăng 39,41% so với cùng kỳ. Đề án đặt mục tiêu huy động khoảng 195.000 tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026-2030, đồng thời hướng tới đón 15 triệu lượt khách mỗi năm vào năm 2030. Đây là tham vọng lớn, nhưng dòng vốn tự nó không bảo đảm chất lượng tăng trưởng. Mô hình mới chỉ có ý nghĩa nếu giúp phối hợp quy hoạch, đầu tư và vận hành hạ tầng tốt hơn, thay vì tạo thêm một tầng thủ tục.
Đầu tư Phú Quốc cần vượt khỏi nghỉ dưỡng
Định hướng đầu tư Phú Quốc mở rộng hơn một câu chuyện về khách sạn và bãi biển. Các lĩnh vực được ưu tiên gồm nghỉ dưỡng, hội nghị và triển lãm, văn hóa, giải trí, y tế, giáo dục chất lượng cao, thương mại, logistics, dịch vụ số, bảo tồn hệ sinh thái biển và nuôi biển công nghệ cao. Cách tiếp cận này hợp lý: một điểm đến muốn giữ sức hút dài hạn cần có dịch vụ đa dạng, việc làm ổn định và năng lực kết nối tốt, không chỉ tăng số phòng lưu trú. Du lịch Phú Quốc cũng đang tăng nhanh; riêng năm 2025, đảo đón hơn 8,2 triệu lượt khách, trong đó có hơn 1,8 triệu khách quốc tế. Mục tiêu 15 triệu lượt khách vào năm 2030 vì vậy đòi hỏi chất lượng dịch vụ và hạ tầng phải theo kịp quy mô. Nếu không, tăng trưởng có thể làm trầm trọng thêm áp lực lên nhà ở, nước sạch, xử lý chất thải và hệ sinh thái.
Quyền rộng hơn phải đi cùng lợi ích người dân
Đề án hướng tới phân cấp nhiều thẩm quyền hiện thuộc UBND tỉnh, Chủ tịch UBND tỉnh và các sở, ngành cho chính quyền đặc khu cùng cơ quan trực thuộc, trong giới hạn pháp luật; một số đơn vị, trong đó có Vườn quốc gia Phú Quốc, cũng dự kiến được chuyển về đặc khu quản lý. Quyền chủ động lớn hơn có thể rút ngắn xử lý công việc, nhưng chỉ đáng ủng hộ khi đi kèm nguồn lực, giám sát và trách nhiệm giải trình. Người dân cần thấy lợi ích cụ thể: nhà ở cho người lao động, tái định cư phù hợp, hỗ trợ sinh kế và dịch vụ thiết yếu. Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030 ít nhất 98% dân số được sử dụng nước sạch, toàn bộ chất thải rắn sinh hoạt được thu gom, xử lý đạt quy chuẩn và tối thiểu 80% nước thải sinh hoạt được xử lý theo quy định. Những cam kết này cần trở thành thước đo thực chất, không phải phần phụ của mục tiêu tăng trưởng.
Còn chờ thẩm định và quyết định của Chính phủ
Sau khi HĐND tỉnh thông qua, UBND tỉnh An Giang sẽ hoàn thiện hồ sơ, gửi Bộ Tài chính thẩm định rồi trình Chính phủ xem xét, quyết định việc công nhận Phú Quốc là khu kinh tế đặc biệt. Vì vậy, đây hiện vẫn là đề xuất, chưa phải cơ chế đã được phê duyệt hay có hiệu lực. Bước thẩm định tiếp theo cần làm rõ phạm vi phân quyền, nguồn lực thực thi, cách kiểm soát quyền lực và trách nhiệm bảo vệ môi trường. An Giang đã mở đường cho một thử nghiệm quản trị có thể phù hợp với quy mô phát triển của đảo, nhưng sự công nhận chỉ nên đi cùng các điều kiện bảo đảm người dân và hệ sinh thái không phải trả giá cho tăng trưởng. Kết luận cần giữ tỉnh táo: tiềm năng đầu tư và du lịch là có thật, song thành công của mô hình sẽ được quyết định bởi chất lượng quản lý và lợi ích bền vững tại địa phương.
