Một đời mở rộng cánh cửa tri thức
Giáo dục mở là cách tổ chức việc học linh hoạt hơn để nhiều người có thể tiếp cận tri thức, kể cả khi họ không thể theo học trong khuôn viên và lịch trình đại học truyền thống. Sự nghiệp của GS Cao Văn Phường cho thấy đó không chỉ là một mô hình đào tạo, mà còn là lựa chọn đặt cơ hội của người học ở vị trí trung tâm. Ông qua đời lúc 5 giờ 15 sáng 4/11 tại nhà riêng ở phường Long Trường, TP.HCM, hưởng thọ 86 tuổi. Tin ông mất khơi lại câu hỏi quan trọng: một nền giáo dục có ích đến đâu nếu cánh cửa vẫn đóng với người đi làm, người ở xa trung tâm và những ai không thể học tập trung? Di sản đáng nhớ của ông nằm ở nỗ lực tháo gỡ chính những rào cản ấy.
Sinh năm 1940 tại Thới Bình, Cà Mau, ông học Toán Cơ ở Liên Xô, rồi tiếp tục nghiên cứu tại Ba Lan trước khi đảm nhiệm những trọng trách trong giáo dục. Năm 1990, ông nhận nhiệm vụ Viện trưởng Viện Đào tạo mở rộng; sau đó trở thành một trong những người sáng lập và là Hiệu trưởng Trường Đại học Mở - Bán công TP.HCM, tiền thân của Đại học Mở TP.HCM hiện nay. Với người vừa làm việc vừa muốn học, hay sống xa cơ sở đào tạo, những phương thức học linh hoạt có thể biến việc tiếp tục học thành lựa chọn khả thi thay vì một ước muốn khó thực hiện.
Từ Đại học Mở TP.HCM đến Đại học Bình Dương
Dấu ấn của Cao Văn Phường không dừng ở việc góp phần xây dựng một trường đại học. Ông theo đuổi quan niệm rằng tri thức cần có nhiều lối tiếp cận, và giáo dục đại học phải đáp ứng những nhu cầu đa dạng của xã hội. Sau giai đoạn gắn bó với Đại học Mở TP.HCM, ông dành hơn 15 năm đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Hiệu trưởng Đại học Bình Dương. Ở đây, triết lý “Học - Hỏi - Hiểu - Hành” nhấn mạnh tự học, rèn luyện nhân cách và vận dụng kiến thức vào đời sống. Đó là một cách nhìn đáng giữ gìn: giáo dục không thể chỉ đo bằng số người được tuyển sinh, mà còn bằng việc người học có thể đem điều đã học vào công việc và cộng đồng hay không.
Nhìn lại, đóng góp của ông nối liền hai nhiệm vụ thường bị tách rời: xây dựng cơ sở đào tạo và mở rộng quyền tiếp cận tri thức. Những bài viết về sự nghiệp của ông ghi nhận vai trò tiên phong trong giáo dục mở, đào tạo linh hoạt và nỗ lực xây dựng xã hội học tập. Tầm nhìn ấy càng có ý nghĩa khi người học không chỉ cần một chỗ ngồi trong giảng đường, mà còn cần con đường phù hợp với hoàn cảnh của mình. Di sản của ông vì thế không nằm riêng trong tên trường hay chức vụ, mà ở quan niệm rằng đại học phải tìm cách đến gần người học hơn.
Gắn bó với Cà Mau bằng những việc thiết thực
Quê hương Cà Mau không chỉ là nơi bắt đầu cuộc đời Cao Văn Phường; đó còn là nơi ông tìm cách đưa cơ hội học tập trở lại gần người dân. Năm 2008, theo đề nghị của lãnh đạo tỉnh, ông cùng Hội đồng quản trị Đại học Bình Dương quyết định đầu tư xây dựng phân hiệu tại thành phố Cà Mau, nay thuộc phường Tân Thành. Ông trực tiếp theo dõi quá trình xây dựng; khi hoàn thành và được cấp phép hoạt động vào tháng 12/2010, đây trở thành cơ sở giáo dục đại học đầu tiên của tỉnh. Sự hiện diện ấy mở thêm cơ hội nâng cao trình độ cho người dân địa phương và góp phần đào tạo nhân lực phục vụ phát triển tỉnh. Đây là minh chứng cụ thể cho giáo dục mở: cơ hội không chỉ được nói đến, mà được đưa đến gần nơi người học sinh sống.
Sự gắn bó ấy còn thể hiện qua những đóng góp cho trường học, nhà tình thương, công trình phúc lợi, gia đình chính sách và các hoàn cảnh khó khăn. Theo di nguyện được gia đình chia sẻ, ông mong muốn xây dựng quỹ học bổng mang tên mình để hỗ trợ học sinh nghèo vượt khó; gia đình cũng mong người đến viếng thay vòng hoa bằng sự sẻ chia cho quỹ. Mong muốn ấy nối tiếp một mạch nhất quán trong cuộc đời ông: hỗ trợ người học không nên dừng ở cánh cổng đại học, mà cần bắt đầu từ những em nhỏ còn thiếu điều kiện để theo đuổi việc học.
Di sản được đo bằng cơ hội cho người học
Sau khi ông qua đời, đồng nghiệp, học trò và những người từng nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của ông bày tỏ niềm tiếc thương. Những lời nhắc về Cao Văn Phường không chỉ hướng đến một nhà quản lý hay nhà khoa học, mà còn đến người góp phần dựng nên các cơ sở giáo dục và chủ trương mở thêm đường học tập cho nhiều thế hệ. Buổi lễ tưởng niệm được tổ chức lúc 8 giờ sáng ngày 8/11, sau đó đoàn đưa tang khởi hành lúc 9 giờ cùng ngày. Nhưng phần tiếp nối quan trọng hơn nghi thức tiễn biệt là việc giữ cho những lựa chọn giáo dục linh hoạt, gần gũi và gắn với nhu cầu người học tiếp tục được phát triển.
Di sản của GS Cao Văn Phường không thể chỉ được kể bằng những chức vụ ông từng đảm nhiệm tại Đại học Mở TP.HCM và Đại học Bình Dương. Giá trị bền lâu hơn nằm ở niềm tin rằng học tập phải có nhiều cánh cửa, và giáo dục cần gắn với đời sống thật của cộng đồng. Từ mô hình đào tạo mở đến phân hiệu ở quê nhà và di nguyện dành học bổng cho học sinh nghèo, các dấu ấn ấy cùng hướng về một điều: tạo thêm cơ hội để người học bước tiếp. Đó là thước đo thuyết phục nhất cho một đời làm giáo dục.
