Một nhà giáo mở rộng cánh cửa tri thức
Giáo dục mở là cách tổ chức học tập linh hoạt, giúp người học tiếp cận tri thức ngoài khuôn khổ lớp học tập trung và phù hợp hơn với hoàn cảnh của mình. Trong sự nghiệp của Giáo sư, Viện sĩ, Tiến sĩ khoa học Cao Văn Phường, đó không phải khẩu hiệu mà là một hướng đi nhằm đưa cơ hội học tập đến gần hơn với nhiều người. Ông qua đời lúc 5 giờ 15 phút sáng ngày 4 tháng 11 năm 2026 tại nhà riêng ở phường Long Trường, Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 86 tuổi. Tin ông mất để lại niềm tiếc thương trong đồng nghiệp, học trò và những người từng gắn bó với ông. Nhìn lại cuộc đời ấy, điều đáng nhớ không chỉ là những chức vụ ông từng đảm nhiệm, mà là câu hỏi ông theo đuổi: làm sao để việc học không bị giới hạn bởi nơi ở hay điều kiện của người học.
Từ Đại học Mở TP.HCM đến Đại học Bình Dương
Sinh năm 1940 tại Thới Bình, Cà Mau, Cao Văn Phường đi học Toán Cơ tại Liên Xô từ năm 1961, tốt nghiệp năm 1967 rồi trở về nước làm công tác nghiên cứu khoa học. Sau thời gian nghiên cứu tại Ba Lan, ông bước vào lĩnh vực quản lý giáo dục với một lựa chọn có ảnh hưởng lâu dài: năm 1990, ông nhận nhiệm vụ Viện trưởng Viện Đào tạo mở rộng, rồi trở thành Hiệu trưởng và một trong những thành viên sáng lập Trường Đại học Mở - Bán công TP.HCM, nay là Đại học Mở TP.HCM. Công trình này thể hiện rõ niềm tin của ông rằng người đi làm, người ở xa trung tâm đào tạo cũng cần có con đường học tiếp. Sau đó, với vai trò người sáng lập, Chủ tịch Hội đồng trường kiêm Hiệu trưởng Đại học Bình Dương, ông tiếp tục đưa tư tưởng ấy vào một cơ sở giáo dục khác.
Điểm đáng kể trong di sản của ông không chỉ là sự ra đời của các trường, mà là cách ông gắn thiết chế giáo dục với nhu cầu xã hội. Mô hình học linh hoạt mở thêm lựa chọn cho những người khó theo học tập trung; triết lý “Học - Hỏi - Hiểu - Hành” tại Đại học Bình Dương nhấn mạnh tự học và khả năng đưa kiến thức vào đời sống. Đó là một quan niệm có sức bền: mở rộng cánh cửa vào trường mới chỉ là bước đầu, còn giáo dục phải giúp người học trưởng thành và vận dụng được điều đã học.
Nặng lòng với Cà Mau
Dù công tác xa quê, Cao Văn Phường vẫn dành tâm sức cho Cà Mau. Năm 2008, theo đề nghị của lãnh đạo tỉnh, ông cùng Hội đồng quản trị Đại học Bình Dương quyết định đầu tư xây dựng phân hiệu tại thành phố Cà Mau, nay thuộc phường Tân Thành. Sự hiện diện của cơ sở đại học tại quê nhà mở thêm cơ hội nâng cao trình độ cho người dân địa phương và góp phần đào tạo nhân lực cho tỉnh. Ông cũng theo sát công trình cầu bắc qua Kênh Xáng Chắc Băng: năm 2010, Đại học Bình Dương hỗ trợ xây cầu dài 136 m, rộng 3,5 m, tải trọng 5 tấn. Những đóng góp ấy cho thấy tình quê không dừng ở lời nhắc nhớ; ông tìm cách chuyển tình cảm thành cơ hội học hành và công trình phục vụ cộng đồng.
Di sản được nhớ bằng cơ hội học tập
Đồng nghiệp và học trò tiễn biệt một người thầy có học vị, vị trí và dấu ấn quản lý đáng kể; nhưng giá trị gần gũi nhất trong di sản Cao Văn Phường có lẽ là những lựa chọn học tập được mở ra cho người khác. Từ Đại học Mở TP.HCM đến Đại học Bình Dương và phân hiệu tại Cà Mau, ông kiên trì gắn giáo dục với khả năng tiếp cận của người học và nhu cầu của quê hương. Con đường ấy không thể quy về riêng một cá nhân, bởi được tạo nên cùng đồng nghiệp, học trò và cộng đồng. Dẫu vậy, vai trò khởi xướng và bền bỉ vun đắp của ông xứng đáng được ghi nhớ. Khi một cánh cửa học tập mở ra cho người vốn khó bước vào giảng đường, tư tưởng giáo dục mở đã trở thành điều hữu hình. Đó là lời tiễn biệt có ý nghĩa nhất dành cho một nhà giáo trọn đời hướng về tri thức và con người.
