Giáo dục mở là di sản về cơ hội
Giáo dục mở là cách tổ chức học tập linh hoạt nhằm giúp nhiều người tiếp cận tri thức hơn, kể cả khi họ không thể theo học trong lớp chính quy tập trung. Đó là tư tưởng gắn liền với sự nghiệp của GS Cao Văn Phường, nhà giáo, nhà khoa học và người tiên phong kiến tạo các mô hình đào tạo mở ở Việt Nam. Ông qua đời lúc 5 giờ 15 phút sáng 4/11/2026, tại nhà riêng ở phường Long Trường, TP.HCM, hưởng thọ 86 tuổi.
Giá trị trong cách làm của ông nằm ở việc nhìn giáo dục từ phía người học: người đi làm, người sống xa trung tâm đào tạo hay người không có điều kiện theo học tập trung vẫn cần một con đường học tập phù hợp. Vì thế, giáo dục mở không chỉ là một mô hình trường lớp; đó còn là lựa chọn xã hội, đặt cơ hội học tập rộng hơn lên trước những khuôn mẫu cứng nhắc.
Từ hành trình học thuật đến Đại học Mở TP.HCM
Sinh năm 1940 tại Thới Bình, Cà Mau, ông được cử sang Liên Xô năm 1961 để học ngành Toán cơ tại Trường Đại học Tổng hợp mang tên Lênin; sau khi tốt nghiệp năm 1967, ông trở về nước làm công tác khoa học, rồi tiếp tục nghiên cứu tại Ba Lan và bảo vệ luận án Tiến sĩ khoa học năm 1987. Hành trình ấy đưa ông từ nghiên cứu khoa học đến một câu hỏi mang ý nghĩa xã hội: làm sao để tri thức không chỉ dành cho người có thể bước vào giảng đường theo lối truyền thống.
Năm 1990, ông nhận nhiệm vụ Viện trưởng Viện Đào tạo mở rộng, sau đó trở thành Hiệu trưởng và một trong những thành viên sáng lập Trường Đại học Mở - Bán công TP.HCM, nay là Đại học Mở TP.HCM. Đóng góp ấy đáng nhớ không chỉ bởi một thiết chế được hình thành, mà bởi hướng đi nó mở ra: người vừa làm việc vừa học, hay sống xa trung tâm đào tạo, có thêm lựa chọn để tiếp tục học tập.
Đại học Bình Dương và con đường trở về Cà Mau
Sau dấu ấn ở Đại học Mở TP.HCM, GS Cao Văn Phường tiếp tục đặt tâm huyết vào Đại học Bình Dương do ông sáng lập, đảm nhiệm cương vị Chủ tịch Hội đồng trường kiêm Hiệu trưởng. Triết lý “Học - Hỏi - Hiểu - Hành” của ông nhấn mạnh tinh thần tự học, rèn luyện nhân cách và khả năng vận dụng kiến thức vào đời sống. Đây là quan niệm giáo dục có sức nặng vì nối việc học với năng lực sống và làm việc, thay vì xem bằng cấp là đích đến duy nhất.
Tình nghĩa với quê hương cũng là phần không thể tách rời trong di sản ấy. Năm 2008, ông cùng Hội đồng quản trị quyết định đầu tư phân hiệu Đại học Bình Dương tại Cà Mau; cơ sở hoàn thành và được cấp phép hoạt động vào tháng 12/2010, trở thành cơ sở giáo dục đại học đầu tiên của tỉnh. Sự hiện diện này mở thêm cơ hội học tập, nâng cao trình độ cho người dân địa phương và góp phần đào tạo nhân lực phục vụ sự phát triển của tỉnh.
Nỗi tiếc thương và điều còn tiếp nối
Những đóng góp của ông không dừng ở giảng đường: nguồn tư liệu ghi nhận ông còn góp sức xây dựng trường học, nhà tình thương và công trình phúc lợi, đồng thời hỗ trợ gia đình chính sách, chăm lo những hoàn cảnh khó khăn. Theo chia sẻ của gia đình, di nguyện của ông là xây dựng Quỹ học bổng mang tên mình để hỗ trợ học sinh nghèo vượt khó. Việc gia đình đề nghị đóng góp cho quỹ học bổng thay cho vòng hoa cũng hướng sự tưởng niệm về những thế hệ học trò tiếp theo.
Ông ra đi để lại niềm tiếc thương sâu sắc trong đồng nghiệp, học trò và những người từng gắn bó. Nhưng với một nhà giáo dành đời mình để mở rộng lối vào tri thức, thước đo di sản không chỉ là những chức vụ từng đảm nhiệm hay ngôi trường đã xây dựng. Di sản ấy còn nằm ở người học được trao thêm cơ hội, ở quê hương được tiếp thêm nguồn lực và ở niềm tin rằng con đường học tập nên rộng mở với nhiều người hơn. Đó là dấu ấn khiến sự nghiệp của GS Cao Văn Phường tiếp tục có ý nghĩa sau ngày ông qua đời.
