Từ điều trị khi mắc bệnh đến chăm sóc liên tục
Chăm sóc sức khỏe suốt đời là cách tiếp cận liên tục, đặt phòng bệnh, theo dõi và quản lý sức khỏe của mỗi người bên cạnh việc điều trị khi bệnh đã xuất hiện. Đây là thay đổi về cách tổ chức toàn hệ thống, không phải đổi tên một chương trình y tế. Sáng 22/10, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú chủ trì cuộc làm việc với Đảng ủy Chính phủ và một số bộ, ngành để sơ kết một năm thực hiện Nghị quyết số 72-NQ/TW về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân. Tại đây, ông đề nghị chuyển mạnh từ tư duy “chữa bệnh” sang “chăm sóc và quản lý sức khỏe suốt đời”. Định hướng này đáng chú ý vì hệ thống y tế không thể chỉ được đánh giá qua khả năng chữa trị ở bệnh viện; cần giúp người dân phòng bệnh chủ động, được phát hiện sớm và duy trì sức khỏe qua các giai đoạn sống.
Muốn chuyển đổi thành hiện thực, sức khỏe phải được coi là trách nhiệm chung chứ không riêng của ngành y tế. Các mục tiêu sức khỏe cần được đưa vào chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội của từng ngành, địa phương; đồng thời phải xác định rõ trách nhiệm của các cấp, ngành và người đứng đầu. Đây là điểm then chốt: nếu mục tiêu chỉ nằm trong văn bản chuyên ngành, quy hoạch đô thị, môi trường sống, giáo dục hay phân bổ nguồn lực địa phương có thể tiếp tục bỏ qua tác động đến sức khỏe. Chủ trương chỉ tạo khác biệt khi được chuyển thành nhiệm vụ cụ thể, có người chịu trách nhiệm và có thể kiểm tra.
Thước đo phải là thay đổi người dân cảm nhận được
Thông điệp quan trọng nhất không nằm ở số cuộc họp hay văn bản ban hành, mà ở việc người dân có nhận thấy dịch vụ tốt hơn hay không. Lãnh đạo yêu cầu lấy kết quả thực chất đối với người dân làm thước đo thực hiện Nghị quyết; đồng thời khắc phục tình trạng chủ trương đúng nhưng triển khai kém hiệu quả. Cách đặt thước đo này buộc cơ quan thực hiện phải chứng minh tiến bộ bằng trải nghiệm cụ thể: tiếp cận dịch vụ thuận lợi hơn, chi phí hợp lý hơn, tuyến y tế cơ sở mạnh hơn và người bệnh không phải làm lại xét nghiệm thiếu căn cứ chuyên môn. Đây cũng là cách để xã hội giám sát chính sách, thay vì chỉ nghe báo cáo về tiến độ hành chính.
Một số mốc được nêu cho thấy định hướng đã gắn với việc có thể kiểm chứng. Trong năm nay, 100% bệnh viện đạt tiêu chuẩn phải hoàn thành liên thông kết quả xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh; mục tiêu là ngăn việc xét nghiệm lại để thu phí khi không có lý do chuyên môn chính đáng. Bộ Y tế phối hợp Bộ Công an được giao tích hợp Sổ sức khỏe điện tử trên VNeID cho 100% người dân trước ngày 30/6/2027, để khi đi khám, người dân chỉ cần mang căn cước công dân, không phải mang sổ giấy hay lặp lại xét nghiệm không cần thiết. Nếu thực hiện đúng, dữ liệu số sẽ có ích trực tiếp, thay vì chỉ là một hệ thống mới trên giấy.
Phòng bệnh cần nguồn lực, nhân lực và tiến độ rõ ràng
Chuyển sang phòng bệnh chủ động sẽ khó thành công nếu y tế dự phòng và tuyến cơ sở vẫn thiếu nguồn lực, thuốc, vắc xin hoặc vật tư. Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố được yêu cầu cam kết dành tối thiểu 30% ngân sách y tế địa phương cho y tế dự phòng và y tế cơ sở theo Nghị quyết số 72. Con số này chỉ có ý nghĩa khi đi cùng phân bổ minh bạch và năng lực triển khai tại địa bàn. Một xã hội khỏe mạnh cũng không thể chỉ trông chờ vào bác sĩ: ý thức phòng bệnh của mỗi người dân là một phần của hệ thống, nhưng trách nhiệm cá nhân không thể thay thế dịch vụ y tế dễ tiếp cận và đáng tin cậy.
Những việc cấp bách cũng đã được gắn với thời hạn. Trong quý IV/2026, Bộ Y tế được đề nghị ban hành đầy đủ, đồng bộ các thông tư về định mức kinh tế-kỹ thuật, phân nhóm gói thầu và khung giá dịch vụ y tế, nhằm xử lý tình trạng thiếu thuốc, vắc xin, vật tư và giảm quy định chồng chéo. Trong tháng 11/2026, Bộ Nội vụ phối hợp Bộ Y tế trình Chính phủ đề án nâng phụ cấp ưu đãi nghề lên 100% cho cán bộ, nhân viên y tế tại trạm y tế xã, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và một số lĩnh vực đặc thù. Đây là những mắt xích thiết thực: chính sách phòng bệnh sẽ khó bền vững nếu nơi chăm sóc ban đầu thiếu người hoặc nhân viên không yên tâm công tác.
Từ nghị quyết đến kết quả không thể chỉ đo bằng báo cáo
Thời điểm thúc đẩy triển khai cũng có sức ép rõ ràng: những tháng cuối năm 2026 có khối lượng nhiệm vụ lớn, trong đó có mục tiêu tăng trưởng hai con số, đồng thời là năm đầu thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV và kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội 5 năm. Trong bối cảnh ấy, yêu cầu đồng bộ Nghị quyết số 72 với các định hướng phát triển rộng hơn là cần thiết, nhưng không nên để sự liên kết giữa các kế hoạch làm mờ trách nhiệm thực hiện từng nhiệm vụ. Tiến độ, chất lượng và khả năng để người dân giám sát phải đi cùng nhau. Nếu thiếu một trong ba yếu tố, nguy cơ quen thuộc vẫn còn: chủ trương được nhắc lại nhiều lần nhưng thay đổi trong đời sống thì chậm.
Chuyển trọng tâm từ chữa bệnh sang quản lý sức khỏe không có nghĩa giảm vai trò điều trị; đó là cách bổ sung phòng ngừa và chăm sóc liên tục để người dân ít phải chờ đến khi bệnh nặng mới được hệ thống chú ý. Thành công cần được nhìn thấy qua phát hiện bệnh sớm hơn, dịch vụ thuận tiện hơn, dữ liệu được kết nối có ích và tuyến cơ sở đủ năng lực. Vì vậy, kết luận phải dứt khoát: nghị quyết chỉ có giá trị khi biến thành cải thiện người dân có thể trải nghiệm và kiểm chứng. Lấy kết quả thực chất làm thước đo không phải khẩu hiệu đi kèm, mà là điều kiện để định hướng chăm sóc sức khỏe suốt đời trở thành chính sách có ý nghĩa.
