Một vụ cháy nhắc lại điều không thể xem nhẹ
Thoát hiểm khi cháy là khả năng nhận biết nguy hiểm và nhanh chóng rời khỏi nơi có lửa, khói theo lối an toàn, đồng thời biết cách tự bảo vệ nếu bị mắc kẹt. Đây không phải kiến thức phụ trong trường học: chỉ khi được luyện tập, học sinh mới có cơ hội hành động đúng lúc.
Khoảng 12h18 ngày 5/11, cháy xảy ra tại khu nhà học tạm Trường THCS Kim Liên, phường Kim Liên, Hà Nội; một học sinh lớp 6 tử vong. Lực lượng chức năng điều động 7 xe chữa cháy, một xe chỉ huy và hơn 60 cán bộ, chiến sĩ đến hiện trường. Tai nạn tại một địa điểm dạy học tạm là lời cảnh báo nghiêm khắc: nguy cơ cháy nổ không dừng lại ở những công trình cũ hay nơi tưởng như ít rủi ro. An toàn học sinh phải được đặt lên trước sự thuận tiện của việc tổ chức lớp học.
Khi đối diện đám cháy, trẻ có thể hoảng loạn, không biết lối ra hoặc quay lại tìm đồ dùng. Vì vậy, kỹ năng sinh tồn không thể chỉ nằm trên bảng nội quy; các em cần được tập đến mức biết mình phải làm gì trong tình huống cụ thể.
Lý thuyết không thay thế được diễn tập
Nghe hướng dẫn giúp học sinh biết nguyên tắc, nhưng không bảo đảm các em nhớ được lối ra khi chuông báo động vang lên, hành lang đông người hoặc khói làm giảm tầm nhìn. Diễn tập sát thực tế giúp các em nhận diện nguy hiểm, chọn đường thoát, di chuyển theo hướng dẫn và biết điểm tập kết. Kỹ năng sống cần được lồng ghép vào môn học, hoạt động giáo dục và thực tiễn nhà trường, thay vì chỉ truyền đạt bằng lý thuyết.
Tập huấn hình thức, tổ chức vội để có ảnh minh chứng, không giúp người học thành thạo. Sĩ số lớp đông và điều kiện thiết bị khác nhau cũng khiến việc sơ tán phức tạp hơn; nếu giáo viên không kiểm soát được di chuyển và quân số, có thể bỏ sót người. Diễn tập vì thế cần có mục tiêu rõ: học sinh biết đi đâu, tránh điều gì, và làm gì nếu lối quen thuộc không còn an toàn.
Thông tư 06/2022/TT-BGDĐT ngày 11/5/2022 hướng dẫn trang bị kiến thức, kỹ năng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ cho người học. Quy định chỉ có ý nghĩa khi được chuyển thành những buổi thực hành đều đặn, phù hợp từng cấp học và điều kiện thực tế của trường.
Học sinh, giáo viên và nhà trường phải phối hợp
Khi phát hiện cháy, học sinh cần giữ bình tĩnh, báo động và đi theo lối thoát an toàn; không dừng lại thu gom đồ đạc, không quay vào lấy tài sản và không dùng thang máy. Trong vùng có khói, cúi thấp hoặc bò sát sàn để hạn chế hít khói độc. Có thể dùng khăn hoặc vải che mũi miệng nếu sẵn có, nhưng không được trì hoãn sơ tán để đi tìm. Không mở cửa nếu nghi có lửa phía bên kia; kiểm tra cửa bằng mu bàn tay và tìm lối khác nếu cửa nóng hoặc khói tràn vào.
Nếu mắc kẹt, học sinh cần ngăn khói lọt vào, gọi 114 và phát tín hiệu cầu cứu; không trốn ở nơi kín khó được phát hiện hoặc nhảy từ trên cao. Nếu quần áo bén lửa, dừng lại, nằm xuống, che mặt và lăn người, tuyệt đối không chạy. Các em không nên tự lao vào vùng nguy hiểm để cứu người hay chữa cháy; việc ưu tiên là thoát nạn và báo cho lực lượng chuyên môn.
Giáo viên phải nắm lối di chuyển, vị trí tập kết, hướng dẫn lớp sơ tán và kiểm đếm học sinh sau khi ra ngoài; nếu còn người mắc kẹt, cần báo lực lượng cứu hộ. Nhà trường phải phân công người phụ trách, luyện quy trình phối hợp và kiểm tra để không ai bị bỏ lại.
PCCC trường học bắt đầu từ địa điểm an toàn
Diễn tập không thể bù đắp cho một địa điểm học tập thiếu điều kiện an toàn. Nhà trường cần thường xuyên kiểm tra lối thoát nạn, hệ thống báo cháy, bình chữa cháy, đèn chiếu sáng sự cố và biển chỉ dẫn; đồng thời rà soát phương án ứng phó khẩn cấp. Với khu vực đang thi công, phải có rào chắn ngăn cách nơi học tập và lối đi riêng cho học sinh.
Nguyên tắc phải rõ ràng: chỉ tổ chức dạy học khi địa điểm đáp ứng đầy đủ điều kiện an ninh, an toàn và PCCC; tuyệt đối không đưa học sinh vào nơi chưa bảo đảm. Đây không phải thủ tục có thể xem nhẹ hay đánh đổi để duy trì lịch học. Bảo vệ an toàn học sinh đòi hỏi cả cơ sở vật chất đạt yêu cầu lẫn giáo viên, học sinh được luyện cách ứng phó.
Một buổi diễn tập nghiêm túc có thể giúp trẻ phản ứng nhanh hơn, nhưng trách nhiệm lớn nhất vẫn thuộc về nhà trường và đơn vị quản lý: phòng ngừa nguy cơ, chuẩn bị phương tiện, phân công rõ ràng và không tổ chức học ở nơi mất an toàn. Thực hành thoát hiểm phải trở thành nếp thường xuyên, không phải hoạt động làm cho đủ.
