Hai nút thắt quản trị quyết định tiến độ
Dự án sân bay Long Thành giai đoạn 1 là công trình hàng không quy mô lớn tại Đồng Nai, đang cần đồng thời hoàn tất thi công, nghiệm thu và các điều kiện để đưa vào khai thác. Tiến độ hiện phụ thuộc không chỉ vào khối lượng xây dựng còn lại mà còn vào việc xử lý trách nhiệm nhà thầu và khơi thông quy trình thanh toán. Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc vừa giao bốn bộ chuyên ngành hỗ trợ ACV tháo gỡ vướng mắc nghiệm thu, thanh toán; đồng thời yêu cầu chủ đầu tư làm rõ trách nhiệm và xử lý nhà thầu không đáp ứng cam kết. Đây là cách tiếp cận cần thiết: nếu chỉ thúc ép thi công mà hồ sơ thanh toán vẫn đình trệ, hoặc chỉ giải quyết giấy tờ mà không quy trách nhiệm cho tiến độ thực địa, giai đoạn 1 vẫn khó về đích đúng kế hoạch.
Gần 9.000 tỷ đồng mắc ở nghiệm thu và thanh toán
Theo báo cáo của ACV, khoảng 8.925 tỷ đồng khối lượng công việc đang gặp trở ngại thanh toán, trên tổng số hơn 10.430 tỷ đồng cần xử lý; vướng mắc liên quan 12 trong 16 gói thầu thuộc dự án thành phần 3. Nguyên nhân tập trung ở kiểm định chất lượng và thẩm định giá vật tư, thiết bị có thay đổi nhà sản xuất, mã hiệu hoặc xuất xứ, cùng các điều chỉnh thiết kế làm phát sinh khối lượng. Một số thiết bị nhà ga nhập khẩu đã thay đổi thông số trước ngày 5/5 nhưng chưa hoàn tất đủ thủ tục pháp lý. Đây không phải điểm nghẽn giấy tờ nhỏ: dự án chưa đủ điều kiện vận hành thử nghiệm liên động để cấp phép khai thác, còn các nhà thầu đang hoàn thiện phải chịu áp lực dòng tiền. Vì vậy, thanh toán gói thầu cần đi cùng kiểm soát kỹ thuật, đơn giá và hồ sơ, thay vì giải ngân bằng cách bỏ qua căn cứ pháp lý.
Bốn bộ hỗ trợ, ACV vẫn phải chịu trách nhiệm
Bộ Công an, Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính và Bộ Khoa học và Công nghệ được giao hỗ trợ, xử lý đề xuất của ACV theo đúng thẩm quyền và quy định pháp luật. Chỉ đạo được đưa ra sau khi ACV kiến nghị thành lập hội đồng kiểm định chất lượng vật tư, vật liệu và trang thiết bị, đồng thời đề nghị các bộ cử cán bộ tham gia. Sự phối hợp liên ngành có thể giúp tháo nút thắt chuyên môn, nhưng không thay thế trách nhiệm điều hành của chủ đầu tư. ACV phải rà soát khối lượng còn lại, xác định thời hạn từng hạng mục và nhu cầu nhân lực, máy móc, nhiên liệu, vật liệu; với nhà thầu sân bay không đáp ứng yêu cầu, phải phân định trách nhiệm và xử lý theo hợp đồng. Cách làm này tránh tình trạng mọi chậm trễ đều được quy về thủ tục chung, trong khi nguyên nhân ở từng gói thầu không được chỉ rõ.
Thời hạn vận hành khiến mỗi tuần đều có giá trị
Bộ Xây dựng được giao chủ trì cùng Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tài chính, ACV và các cơ quan liên quan rà soát điều kiện để đưa giai đoạn 1 vào vận hành trước ngày 31/12. ACV phải báo cáo hằng tuần về tiến độ, khó khăn và kiến nghị vượt thẩm quyền; các bộ liên quan cũng phải thường xuyên báo cáo kết quả với Thủ tướng. Mốc thời gian này khiến việc tháo gỡ nghiệm thu, thanh toán và kiểm soát nhà thầu gắn trực tiếp với khả năng hoàn thành vận hành thử nghiệm, cấp phép khai thác. Chỉ đạo đã xác lập trách nhiệm, nhưng hiệu quả sẽ được quyết định bởi tốc độ biến yêu cầu thành hồ sơ hợp lệ, thanh toán khối lượng đủ căn cứ và hành động cụ thể tại công trường. Muốn giữ tiến độ sân bay Long Thành, cơ quan quản lý cần theo sát cả dòng tiền lẫn năng lực thực hiện, không để một nút thắt che khuất nút thắt còn lại.
