Giai đoạn nước rút đòi hỏi trách nhiệm rõ ràng
Giám sát Long Thành là việc theo dõi sát khối lượng, thời hạn và điều kiện hoàn thành từng hạng mục để kịp phát hiện nguy cơ chậm trễ, quy trách nhiệm và bảo đảm sân bay đủ điều kiện khai thác an toàn. Ngày 5/11/2026, Văn phòng Chính phủ ban hành Công văn 11272/VPCP-CN, truyền đạt chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc về việc đẩy nhanh tiến độ dự án giai đoạn 1. Mục tiêu được đặt ra là đưa sân bay vào vận hành trước ngày 31/12/2026. Với thời hạn sát gần, yêu cầu này không thể chỉ dừng ở lời kêu gọi tăng tốc: các bộ, ngành, địa phương và cơ quan liên quan phải chịu trách nhiệm nếu để chậm trễ ảnh hưởng tiến độ. Đây là lúc kỷ luật thực hiện quan trọng không kém năng lực thi công.
Trọng tâm giám sát phải chuyển từ báo cáo chung sang kiểm soát đầu việc cụ thể. ACV được yêu cầu rà soát toàn bộ khối lượng còn lại, ưu tiên các gói có nguy cơ không hoàn thành đúng hạn, đồng thời xác định mốc hoàn tất cho từng hạng mục xây dựng, lắp đặt thiết bị và hoàn thiện. Chỉ đạo này đúng vào thời điểm dự án bước vào giai đoạn nước rút: nếu không biết rõ phần việc nào còn thiếu, ai chịu trách nhiệm và cần bổ sung nguồn lực gì, mọi cam kết tiến độ đều khó kiểm chứng. Vì vậy, tiến độ sân bay cần được đánh giá bằng kết quả tại công trường, không phải bằng những lời hứa lặp lại.
ACV phải biến giám sát thành hành động
Vai trò của ACV Long Thành không chỉ là tổng hợp tình hình mà còn là đầu mối xử lý những điểm nghẽn có thể làm trượt mốc khai thác. Doanh nghiệp phải xác định nhu cầu nhân công, máy móc, thiết bị, nhiên liệu và vật liệu cho từng gói thầu; đồng thời đề xuất giải pháp cụ thể theo từng nhà thầu. Các vướng mắc thanh toán khối lượng thi công, thanh quyết toán và điều chỉnh vật tư, thiết bị so với thiết kế đã phê duyệt cũng phải được xử lý khẩn trương. Chính phủ giao ACV báo cáo Bộ Xây dựng và Bộ Tài chính hằng tuần về kết quả, khó khăn mới phát sinh và vấn đề vượt thẩm quyền. Cơ chế báo cáo định kỳ chỉ có ý nghĩa nếu đi cùng quyết định xử lý nhanh, thay vì trở thành một tầng thủ tục khác.
Nguồn cung đá xây dựng, nhựa đường và nhiên liệu là những rủi ro cần được theo dõi cùng với năng lực thi công; chính quyền Đồng Nai và TP.HCM được giao rà soát nguồn cung, ưu tiên đáp ứng nhu cầu dự án theo đề xuất của ACV. Bộ Tài chính cũng tiếp tục chỉ đạo tổ công tác phối hợp tháo gỡ vướng mắc thanh toán. Đây là những điều kiện thiết thực: nhà thầu không thể duy trì nhịp độ nếu thiếu vật liệu hoặc dòng thanh toán bị ách tắc. Nhưng khó khăn khách quan không thể trở thành lý do bao che cho năng lực yếu kém. Giám sát cần phân biệt rõ điểm nghẽn hệ thống với phần việc mà từng đơn vị có thể và phải tự chịu trách nhiệm.
Nhà thầu yếu phải chịu hệ quả theo hợp đồng
Yêu cầu xử lý nhà thầu không đáp ứng tiến độ là điểm đáng chú ý nhất của chỉ đạo. Các đơn vị thi công phải huy động đủ nhân lực, máy móc, thiết bị, nhiên liệu và vật liệu để giữ tiến độ đã cam kết; nếu không đáp ứng, ACV phải phân định trách nhiệm các bên và áp dụng biện pháp theo hợp đồng. Nhà thầu sân bay không thể chỉ viện dẫn áp lực chung của dự án khi việc huy động nguồn lực, tổ chức thi công và hoàn thành đầu việc thuộc phạm vi kiểm soát của mình. Ngược lại, ACV cũng phải giải trình nếu chậm thanh toán hoặc xử lý vướng mắc không kịp thời khiến nhà thầu bị cản trở. Trách nhiệm rõ ở cả hai phía mới giúp việc xử lý công bằng, có căn cứ và đủ sức ngăn chậm trễ tái diễn.
Cách làm cần thiết là dựa trên dữ liệu từng gói thầu: khối lượng còn lại, thời hạn hoàn tất, nguồn lực thực có và lý do sai lệch. Nếu một nhà thầu không thể khắc phục sau khi được yêu cầu bổ sung nguồn lực, điều khoản hợp đồng phải được thực thi thay vì tiếp tục kéo dài bằng những cam kết thiếu cơ sở. Đây không phải biện pháp xử phạt để tạo sức ép hình thức, mà là công cụ bảo vệ tiến độ chung và quyền lợi của các đơn vị đang hoàn thành phần việc đúng yêu cầu. Chỉ đạo cũng yêu cầu các bên chịu trách nhiệm trước Chính phủ, Thủ tướng nếu để chậm trễ ảnh hưởng dự án.
Xây xong chưa đủ: phải sẵn sàng khai thác
Mốc khai thác trước ngày 31/12/2026 không chỉ phụ thuộc vào công trường. Bộ Xây dựng chủ trì cùng Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tài chính, ACV và các cơ quan liên quan rà soát phương án, điều kiện cần thiết để đưa giai đoạn 1 vào vận hành an toàn, hiệu quả. Với gói thầu 5.10, ACV phải hoàn thiện, phê duyệt kịch bản vận hành thử nghiệm đơn động và liên động cho hệ thống cơ điện, phòng cháy chữa cháy, thiết bị nhà ga và hệ thống quản lý sân bay. Nghiệm thu, kiểm tra điều kiện khai thác, cấp phép và chấp thuận chuyên ngành cũng cần có người phụ trách và thời hạn cụ thể. Hoàn thành xây dựng mà chưa sẵn sàng về kỹ thuật, thủ tục và an toàn thì vẫn chưa thể coi là hoàn thành dự án.
Với người lao động và hành khách, việc thi công song song với chuẩn bị khai thác đặt ra yêu cầu thực tế về an ninh, an toàn và điều kiện ăn ở trong khu vực dự án; ACV phải phối hợp với chính quyền và các đơn vị liên quan xây dựng phương án bảo đảm. Hạ tầng giao thông kết nối và các công trình phục vụ sân bay cũng phải được đôn đốc đồng bộ, bởi một nhà ga hoàn thiện nhưng thiếu kết nối sẽ làm suy giảm khả năng phục vụ người dùng. Kết luận cần được nhìn nhận thẳng thắn: chỉ đạo tăng tốc chỉ có giá trị khi ACV công khai được tiến độ từng gói, xử lý công bằng nhà thầu yếu và chứng minh các điều kiện khai thác đã sẵn sàng. Giai đoạn nước rút không còn chỗ cho trách nhiệm mơ hồ.
