Mốc khai thác tháng 12 đang chịu sức ép
Tiến độ sân bay Long Thành là quá trình hoàn thành các công trình, lắp đặt thiết bị và thử nghiệm để đưa Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1 vào khai thác theo kế hoạch tháng 12/2026. Bộ Xây dựng vừa báo cáo Chính phủ về tình hình dự án, trong đó cảnh báo bốn gói thầu lớn thuộc dự án thành phần 3 rất khó hoàn thành đúng mốc này. Đây không còn là rủi ro riêng của một công trường: các hạng mục phải nối tiếp nhau, nên chậm xây dựng, lắp đặt hay thử nghiệm đều có thể đẩy lùi thời điểm sẵn sàng khai thác. Dù nhiều hợp phần vẫn bám kế hoạch, phần việc còn lại tại các gói trọng điểm cho thấy mốc tháng 12 không thể được bảo đảm chỉ bằng lời hối thúc. Điều cần thiết lúc này là biến cảnh báo thành kế hoạch xử lý có người chịu trách nhiệm và thời hạn cụ thể.
Dự án thành phần 3 do ACV làm chủ đầu tư đã đạt sản lượng khoảng 74.284,38 tỷ đồng trên tổng giá trị 86.348,6 tỷ đồng, tương đương 86,03%. Trong 12 gói thầu xây lắp đang triển khai, tám gói được đánh giá có khả năng hoàn thành trong tháng 12; bốn gói còn lại là 4.8 về giao thông nội cảng và hạ tầng kỹ thuật, 5.10 nhà ga hành khách, 7.8 nhà ga hàng hóa số 1 và 11.5 nhà để xe. Tỷ lệ hoàn thành chung cao vì thế không nên che khuất những điểm nghẽn: một công trình có thể gần xong về khối lượng nhưng vẫn chưa sẵn sàng nếu thiếu thiết bị, nhân lực hoặc thử nghiệm.
Bốn gói thầu, nhiều điểm nghẽn khác nhau
Gói 5.10 cho thấy phần trăm hoàn thành chưa nói hết mức độ khó. Hoàn thiện xây dựng đạt 86,85%, lắp đặt cơ điện đạt 96,2%, nhưng khối lượng còn lại lớn và cần lao động lành nghề cùng chuyên gia kỹ thuật mà liên danh nhà thầu đang thiếu. Trong 51 kịch bản thử nghiệm liên động có tải, 16 kịch bản vẫn chưa được phê duyệt; thời điểm hoàn tất thử nghiệm chưa được xác định. Với một nhà ga phải tích hợp nhiều hệ thống, việc chốt tiến độ thử nghiệm không thể để đến cuối cùng mới xử lý.
Ở gói 4.8, quy mô phần việc còn lại rất đáng ngại: khoảng 43 km đường cấp 3 và 8 km đường trục chính, trong khi công trường có 1.440 nhân sự so với nhu cầu 2.515 người, tức thiếu khoảng 1.075 lao động. Thi công còn cần khoảng 100.000 tấn bê tông nhựa, nhưng nguồn đá và nhựa đường đang thiếu hụt. Thiết bị tại trung tâm năng lượng cũng chưa lắp xong để chạy thử. Hai gói 7.8 và 11.5 tiếp tục vướng thiếu nhân lực và chậm nhập thiết bị chuyên ngành. Những trở ngại này khác nhau, nên một giải pháp chung kiểu tăng ca sẽ không đủ.
Thanh toán nhà thầu là nút thắt không thể tách khỏi tiến độ thi công. Theo báo cáo của ACV, giá trị khối lượng tồn đọng, vướng mắc thanh toán trên toàn dự án đã vượt 10.430 tỷ đồng, làm tắc dòng tiền và giảm khả năng huy động nhân lực, thiết bị. Khi nhà thầu thiếu dòng tiền, yêu cầu bổ sung người, vật tư hay máy móc sẽ khó thực hiện đúng cam kết. Vì vậy, xử lý hồ sơ thanh toán không phải việc hành chính đứng ngoài công trường; đó là một phần trực tiếp của kế hoạch giữ tiến độ sân bay Long Thành.
Rà soát khối lượng, chốt thời hạn và tháo gỡ ngay
Bộ Xây dựng kiến nghị Chính phủ chỉ đạo Đồng Nai ưu tiên bảo đảm nguồn vật liệu, nhiên liệu; yêu cầu ACV xử lý dứt điểm vướng mắc thanh toán, rà soát chi tiết khối lượng còn lại và kiên quyết xử lý nhà thầu không đáp ứng nhân lực. Đây là những việc cấp bách, nhưng cần đi kèm bảng tiến độ riêng cho từng gói: còn bao nhiêu việc xây dựng, lắp đặt thiết bị và hoàn thiện; cần bao nhiêu người, vật tư, máy móc; mốc nào có thể kiểm chứng. Nếu chỉ ghi nhận phần trăm tổng thể, các thiếu hụt tại từng hạng mục sẽ tiếp tục bị che lấp.
ACV cũng cần xác định chính xác thời điểm hoàn thành dự án thành phần 3, hoàn thiện các kịch bản thử nghiệm và dành đủ thời gian cho vận hành thử nghiệm, đánh giá mức độ sẵn sàng khai thác cùng thủ tục nghiệm thu, cấp phép. Các nhà thầu phải nêu rõ nguồn lực có thể huy động và mốc bàn giao thực tế; cơ quan quản lý cần theo sát vật liệu và thanh toán thay vì chờ vướng mắc lan rộng. Người dân và doanh nghiệp cần sân bay đi vào hoạt động an toàn, đồng bộ, chứ không chỉ một công trình đạt tỷ lệ sản lượng cao.
Kết luận: nguy cơ chậm tiến độ sân bay không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất, mà từ sự cộng hưởng giữa thiếu lao động kỹ thuật, vật liệu, thiết bị, thử nghiệm chưa chốt và dòng tiền bị nghẽn. Mốc tháng 12/2026 vẫn là mục tiêu, nhưng chỉ có thể giữ được nếu các bên chuyển ngay từ rà soát sang xử lý có thời hạn, đồng thời công khai tiến độ hoàn thành thực tế của từng gói thầu Long Thành.
