Làn sóng nhập khẩu đã vào sân chơi dự án lớn
Thép kết cấu nhập khẩu là thép được chế tạo ở nước ngoài để sử dụng trong các hạng mục chịu lực của công trình, và lượng hàng vào Việt Nam đang tăng nhanh đến mức làm thay đổi tương quan cạnh tranh với nhà sản xuất nội địa. Tại Hội thảo Ngành thép Việt Nam 2026, ông Lê Phụng Thắng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam (VAMI), cảnh báo về đà tăng này. Theo dữ liệu VAMI, lượng thép kết cấu nhập khẩu dự báo tăng từ hơn 30.000 tấn năm 2022 lên gần 250.000 tấn năm 2026, tức gần gấp tám lần trong bốn năm. Đây không còn là câu chuyện hàng ngoại chỉ cạnh tranh ở công trình nhỏ: sản phẩm nhập khẩu đã xuất hiện tại các dự án công nghiệp có nhu cầu từ 1.300 đến 20.000 tấn. Khi thép ngoại bước vào những gói thầu lớn, áp lực lên doanh nghiệp Việt không còn mang tính cục bộ.
Lợi thế giá đang quyết định cuộc đua chốt thầu
Nút thắt trước mắt của doanh nghiệp thép Việt không chỉ là đối thủ đông hơn, mà là khoảng cách giá đủ lớn để làm đảo ngược kết quả đấu thầu. Gần 20 doanh nghiệp kết cấu thép thuộc VAMI phản ánh rằng họ từng đi đến sát bước ký hợp đồng nhưng vẫn mất thầu vì giá chào của đối thủ nước ngoài thấp hơn từ 8% đến 12%. Đây là sức ép trực diện: doanh nghiệp nội phải cân nhắc giữa hạ giá để giữ đơn hàng và bảo toàn khả năng sinh lời. Một nguyên nhân được nêu tại hội thảo là giá nguyên liệu đầu vào. Bình quân 10 tháng đầu năm 2026, thép cuộn cán nóng (HRC) tại Trung Quốc thấp hơn khoảng 6,34% so với tại Việt Nam. Chênh lệch này tạo dư địa cho nhà sản xuất nước ngoài chào thép giá rẻ hơn, nhưng không thể mặc định giá thấp đồng nghĩa với chất lượng thấp. Muốn cạnh tranh bền vững, doanh nghiệp trong nước cần chứng minh giá trị về chất lượng, tiến độ và năng lực đáp ứng dự án.
Tồn kho Trung Quốc tạo sức ép lan khắp Đông Nam Á
Đà tăng của thép Trung Quốc cần được nhìn trong bối cảnh khu vực, chứ không chỉ như cuộc tranh giành thị phần giữa hai nhóm nhà cung cấp. Theo đánh giá của Mysteel, thị trường thép Trung Quốc đang tái cấu trúc, đồng thời cắt giảm công suất cũ và chuyển hướng sang sản xuất thép xanh; tuy vậy, lượng tồn kho lớn trong ngắn hạn vẫn gây áp lực đưa hàng sang Đông Nam Á, nơi Việt Nam được xem là địa bàn chịu sức ép lớn nhất. Vì thế, thép giá rẻ có thể tiếp tục gây sức ép lên giá chào và biên lợi nhuận trong nước, nhất là khi nhiều thị trường cùng trở thành đích đến của hàng dư thừa. Trong khi đó, ngành thép còn chịu tác động từ lạm phát kéo dài, biến động giá năng lượng và đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây là thế khó kép: chi phí và nguồn cung biến động, còn nhà sản xuất phải đối đầu với hàng nhập khẩu có lợi thế đầu vào.
Phòng vệ thương mại phải đi cùng nâng sức cạnh tranh
Nếu xưởng chế tạo trong nước mất đơn hàng, thiệt hại không dừng ở khâu kết cấu thép. Nhu cầu dành cho phôi thép, HRC và thép xây dựng nội địa cũng giảm theo, làm hao hụt giá trị gia tăng và đặt việc làm trước nguy cơ thu hẹp. Người lao động và các ngành cung ứng liên quan vì thế cũng có thể chịu ảnh hưởng; người mua công trình có thể hưởng lợi trước mắt từ nhiều lựa chọn giá, nhưng cần đánh giá đầy đủ chất lượng, tiêu chuẩn và năng lực thực hiện hợp đồng. VAMI khuyến nghị doanh nghiệp liên kết, thu thập chứng cứ thiệt hại và đề xuất cơ quan quản lý áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại phù hợp. Đây là việc cần làm khi có căn cứ, không phải lý do để dựng rào cản tùy tiện. Song lá chắn pháp lý không thể thay thế năng lực sản xuất: doanh nghiệp cần phối hợp với nhà cung cấp thượng nguồn, kiểm soát chất lượng, nâng hiệu suất và cạnh tranh bằng tiến độ lẫn dịch vụ.
Gần tám lần tăng trưởng dự báo trong bốn năm là tín hiệu cảnh báo, không phải lời kết cho ngành thép trong nước. Làn sóng thép kết cấu nhập khẩu cho thấy doanh nghiệp Việt đang chịu sức ép đồng thời về giá, quy mô đơn hàng và khả năng tiếp cận dự án lớn. Ứng phó hiệu quả phải kết hợp phòng vệ thương mại dựa trên chứng cứ với đầu tư thực chất vào năng suất, chất lượng và phối hợp toàn chuỗi. Nếu chỉ trông vào biện pháp pháp lý, doanh nghiệp có thể kéo dài thời gian nhưng khó giành lại lợi thế; nếu chỉ giảm giá, họ có nguy cơ tự bào mòn nguồn lực. Sức cạnh tranh bền vững mới là điều quyết định doanh nghiệp thép Việt giữ được thị trường trong nước và vươn ra khu vực.






