Lượng thép nhập khẩu tăng vọt, sức ép đã hiện rõ
Thép kết cấu nhập khẩu là các cấu kiện thép được chế tạo ở nước ngoài rồi đưa vào sử dụng trong những công trình xây dựng và dự án công nghiệp tại Việt Nam. Đà tăng của mặt hàng này đang chuyển từ dấu hiệu thị trường thành sức ép trực tiếp lên nhà sản xuất trong nước.
Tại Hội thảo Ngành thép Việt Nam 2026, ông Lê Phụng Thắng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam (VAMI), cảnh báo lượng kết cấu thép nhập khẩu tăng từ hơn 30.000 tấn năm 2022 lên mức dự báo gần 250.000 tấn năm 2026, tức gần gấp tám lần trong bốn năm. Đây không chỉ là biến động về khối lượng. Hàng ngoại đã đi vào các dự án công nghiệp tiêu thụ từ 1.300 đến 20.000 tấn, thay vì chỉ xuất hiện ở những công trình nhỏ.
Khi sản phẩm nhập khẩu giành chỗ ngay trong những dự án quy mô lớn, doanh nghiệp thép Việt không thể xem đây là một đợt tăng cung tạm thời. Quy mô và phạm vi thâm nhập cho thấy cuộc cạnh tranh thép đang diễn ra ngay trên sân nhà.
Lợi thế giá biến cuộc đua thành bài toán chốt thầu
Tín hiệu đáng lo nhất không nằm ở con số nhập khẩu, mà ở việc các nhà sản xuất trong nước đang thua ngay tại khâu chốt hợp đồng. Phản ánh từ gần 20 doanh nghiệp kết cấu thép thuộc VAMI cho thấy nhiều đơn vị đã tiến sát giai đoạn ký kết nhưng vẫn mất thầu vì giá chào của đối thủ nước ngoài thấp hơn từ 8% đến 12%.
Khoảng cách này có cơ sở từ nguyên liệu đầu vào: bình quân 10 tháng đầu năm 2026, giá thép cuộn cán nóng (HRC) tại Trung Quốc thấp hơn khoảng 6,34% so với giá tại Việt Nam. Một mức đầu vào thấp hơn tạo dư địa để hạ giá thành cấu kiện, khiến nhà thầu trong nước khó cạnh tranh nếu chỉ cố giảm giá bán.
Tác động còn lan ngược lên chuỗi sản xuất. Khi xưởng chế tạo nội địa mất đơn hàng, nhu cầu đối với phôi thép, HRC và thép xây dựng trong nước cũng giảm theo. Doanh nghiệp thép Việt vì thế đối mặt đồng thời với áp lực doanh thu ở khâu thành phẩm và sức mua suy yếu ở khâu nguyên liệu.
Hàng Trung Quốc tìm đầu ra khi sức cầu nội địa yếu
Làn sóng thép Trung Quốc vào Việt Nam cần được nhìn trong bối cảnh rộng hơn: doanh nghiệp nước này đang mở rộng xuất khẩu khi nhu cầu trong nước còn thấp, thị trường Mỹ khó tiếp cận hơn và hàng hóa bị Liên minh châu Âu giám sát chặt hơn. Với chi phí sản xuất thấp và lượng hàng cần tiêu thụ, Đông Nam Á trở thành điểm đến có sức hút.
Sức ép không chỉ là câu chuyện của ngành thép. Hàng công nghiệp dư thừa từ Trung Quốc đang chuyển hướng nhiều hơn sang Đông Nam Á; lợi thế giá đã gây áp lực lên nhà sản xuất sở tại, thậm chí khiến một số nhà máy trong khu vực phải đóng cửa. Trong ngành kết cấu thép, lượng tồn kho lớn trong ngắn hạn càng làm tăng nguy cơ hàng được đẩy sang khu vực, dù Trung Quốc đang cắt giảm công suất cũ và chuyển dịch sang sản xuất thép xanh.
Vì vậy, xem đây chỉ là cuộc đua giá giữa vài nhà cung cấp sẽ bỏ qua rủi ro lớn hơn: năng lực sản xuất dư thừa có thể duy trì nguồn cung giá thấp, còn doanh nghiệp nội địa phải gánh áp lực mất đơn hàng và thu hẹp việc làm. Người lao động và các ngành sử dụng nguyên liệu trong nước cũng có thể chịu ảnh hưởng khi chuỗi sản xuất mất sức kéo.

Phòng vệ thương mại cần đi cùng nâng năng lực nội tại
Doanh nghiệp trong nước cần phản ứng bằng dữ liệu và phối hợp, không chỉ bằng lời kêu gọi bảo vệ thị trường. VAMI khuyến nghị các doanh nghiệp liên kết, thu thập chứng cứ thiệt hại và đề xuất cơ quan quản lý áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại phù hợp. Đây là cách cần thiết để cơ quan chức năng đánh giá tác động và duy trì cạnh tranh lành mạnh.
Nhưng phòng vệ thương mại chỉ là lá chắn, không thể thay thế năng lực cạnh tranh. Doanh nghiệp cần kiểm soát chi phí, nâng hiệu quả sản xuất và tăng phối hợp giữa khâu nguyên liệu với chế tạo kết cấu thép. Năng lực cung ứng ổn định và khả năng đáp ứng yêu cầu dự án sẽ quan trọng không kém giá chào.
Đà tăng từ hơn 30.000 tấn lên mức dự báo gần 250.000 tấn là lời cảnh báo rõ ràng: thị trường nội địa không còn là vùng đệm an toàn cho nhà sản xuất Việt. Nếu chỉ trông chờ hàng rào pháp lý, doanh nghiệp sẽ tiếp tục mất thầu; muốn giữ thị phần và vươn ra bên ngoài, ngành cần kết hợp chứng cứ phòng vệ với liên kết chuỗi và cải thiện năng lực thực chất.






