Tăng định mức không thể chỉ nhìn vào số tiết
Định mức tiết dạy là số tiết đứng lớp tiêu chuẩn mà giáo viên phải thực hiện trong một tuần, nhưng không phản ánh toàn bộ thời gian dành cho soạn bài, đánh giá và hỗ trợ học sinh. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương về dự thảo quy định chế độ làm việc giáo viên phổ thông, giáo viên dự bị đại học và định mức nhân sự tại cơ sở giáo dục công lập. Đề xuất điều chỉnh định mức ở cả ba cấp học khiến câu hỏi cần được đặt ra không chỉ là giáo viên có thể dạy thêm bao nhiêu tiết, mà còn là phần việc phía sau mỗi tiết học có được tính đúng hay không.
Theo dự thảo, định mức giáo viên tiểu học tăng từ 23 lên 24 tiết/tuần, THCS từ 19 lên 20 tiết và THPT từ 17 lên 19 tiết. Bộ cho biết việc xây dựng quy định nhằm phù hợp với Chương trình giáo dục phổ thông 2018, dạy học hai buổi mỗi ngày và yêu cầu chuyển đổi số; việc điều chỉnh cũng được lý giải là để tận dụng công nghệ, tối ưu thời gian và năng suất. Đây là những mục tiêu đáng cân nhắc, nhưng công nghệ không thể mặc nhiên thay thế thời gian chuẩn bị bài hay chăm sóc học sinh.
Bốn mươi giờ làm việc gồm nhiều việc hơn đứng lớp
Dự thảo quy định hiệu trưởng, phó hiệu trưởng và giáo viên làm việc 40 giờ mỗi tuần theo năm học, không tính nghỉ hằng năm. Thời gian dạy trên lớp tối đa chiếm 40%; chuẩn bị bài và đánh giá người học tối đa 40%; các hoạt động chuyên môn, bồi dưỡng, nghiên cứu và nhiệm vụ khác chiếm ít nhất 20%. Cách phân bổ này cho thấy bản thân dự thảo cũng thừa nhận lao động của giáo viên không gói gọn trong giờ lên lớp. Vì vậy, tăng tiết dạy mà không rà soát những phần việc còn lại có nguy cơ biến một giới hạn thời gian thành phép cộng thêm việc, thay vì tổ chức lại công việc.
Giáo viên được giao một số nhiệm vụ như tổ chức trải nghiệm, hướng nghiệp, dạy minh họa, chủ trì sinh hoạt chuyên môn hoặc biên soạn tài liệu có thể được quy đổi tiết; tuy nhiên, tổng số tiết quy đổi thay thế định mức không vượt quá 50% định mức giảng dạy trong năm học. Những quy đổi này là bước ghi nhận phần việc ngoài lớp, nhưng giới hạn 50% cũng khiến cách tính và phân công thực tế trở nên quan trọng. Nếu thời gian nghiên cứu bài giảng, đổi mới phương pháp và quan tâm từng học sinh bị thu hẹp, cái giá không chỉ là sức ép với giáo viên mà còn có thể thể hiện trong chất lượng dạy học.
Một giáo viên được nêu ý kiến rằng hiệu quả nghề nghiệp cần được đánh giá bằng chất lượng giáo dục, sự tiến bộ của học sinh và hiệu quả đổi mới phương pháp, chứ không chỉ bằng số tiết lên lớp. Đó là điểm đáng lưu ý khi chương trình mới đòi hỏi tổ chức hoạt động học tập, đánh giá quá trình và hỗ trợ học sinh với nhu cầu khác nhau. Tăng tiết dạy có thể giúp sử dụng đội ngũ hiệu quả hơn, nhưng chỉ khi đi cùng đánh giá khối lượng lao động và điều kiện làm việc, thay vì mặc định rằng thêm giờ đứng lớp đồng nghĩa với năng suất cao hơn.
Dạy vượt định mức mà chưa được trả công là nút thắt
Nỗi lo về quyền lợi không dừng ở định mức mới. Một giáo viên tiểu học phản ánh rằng tại trường mình, mỗi lớp học 32 tiết mỗi tuần trong khi định mức giáo viên là 23 tiết; tùy cách bố trí môn và mức giảm định mức, số tiết vượt mà từng người đảm nhận không giống nhau. Giáo viên này cho biết có những tiết vượt định mức chưa được thanh toán, dù người dạy vẫn phải soạn bài, đứng lớp và chịu trách nhiệm về chất lượng. Nếu chuẩn bắt buộc tăng lên, ngưỡng để một tiết được tính là vượt định mức cũng cao hơn, trong khi vấn đề nhân lực và thanh toán chưa được giải quyết dứt điểm.
Đây là điểm dự thảo cần làm rõ trước khi ban hành: cách ghi nhận tiết dạy thực tế, trách nhiệm bố trí giáo viên và cơ chế thanh toán phần vượt định mức. Điều chỉnh nhân sự cũng cần gắn với nhu cầu từng trường, nhất là nơi dạy hai buổi mỗi ngày, thay vì để giáo viên hiện có gánh thêm tiết như giải pháp mặc định cho thiếu nhân lực. Một chính sách có thể đặt mục tiêu sử dụng đội ngũ hiệu quả, nhưng hiệu quả ấy không bền nếu phần lao động tăng thêm không được ghi nhận công bằng.
Lấy ý kiến phải dẫn tới rà soát thực tế
Bộ GDĐT đang lấy ý kiến về hai dự thảo thông tư, dự kiến thay thế các quy định hiện hành về chế độ làm việc giáo viên và định mức nhân sự tại cơ sở giáo dục. Đây là giai đoạn để kiểm tra đề xuất bằng dữ liệu thực tế, không chỉ bằng kỳ vọng rằng công nghệ sẽ tiết kiệm thời gian. Giáo viên mong cơ quan quản lý khảo sát trực tiếp tại trường học, lắng nghe đội ngũ ở những địa bàn và điều kiện công tác khác nhau, đồng thời đánh giá tổng thể thời gian lao động trước khi quyết định.
Tăng 1–2 tiết mỗi tuần có thể là thay đổi vừa phải trên giấy, nhưng tác động phụ thuộc vào những nhiệm vụ khác có được giảm, quy đổi hoặc trả công đầy đủ hay không. Kết luận hợp lý không phải là bác bỏ mọi điều chỉnh, mà là không chốt định mức mới trước khi làm rõ áp lực thực tế và quyền lợi của người dạy. Chất lượng giáo dục cần giáo viên có thời gian chuẩn bị và đồng hành với học sinh; vì thế, chế độ làm việc giáo viên chỉ công bằng khi số tiết, tổng khối lượng và việc thanh toán được xem xét cùng nhau.
