Từ kiến thức AI nền tảng đến năng lực sử dụng có trách nhiệm
Giáo dục AI trong trường phổ thông là việc trang bị cho học sinh kiến thức và kỹ năng để hiểu, vận dụng, đánh giá vai trò của trí tuệ nhân tạo trong học tập và đời sống, đồng thời biết sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm. Đây là trọng tâm của kế hoạch giáo dục AI mà UBND tỉnh Lâm Đồng vừa ban hành: Kế hoạch số 19505 về phát triển và ứng dụng AI trong giáo dục giai đoạn 2026–2030.
Điểm đáng chú ý là kế hoạch không xem AI chỉ như một công cụ để học sinh dùng làm bài. Nội dung hướng đến tư duy phản biện, khả năng kiểm chứng thông tin và nhận biết giới hạn, vai trò của AI. Cách tiếp cận ấy cần thiết: nếu học sinh chỉ học cách nhập câu lệnh mà không biết đánh giá câu trả lời, việc đưa AI vào trường học có thể làm tăng sự lệ thuộc thay vì năng lực tự học. Lâm Đồng cũng gắn giáo dục AI với đổi mới dạy học, kiểm tra và đánh giá, đồng thời đặt yêu cầu bồi dưỡng năng lực số cho giáo viên và cán bộ quản lý.
Mười hai tiết cốt lõi, nhưng chất lượng nằm ở cách dạy
Kế hoạch chia nội dung thành phần cốt lõi và phần mở rộng. Phần cốt lõi gồm 12 tiết mỗi lớp trong một năm học, nhằm cung cấp kiến thức và kỹ năng AI thiết yếu, có thể vận dụng để hỗ trợ các môn học và hoạt động giáo dục. Phần mở rộng do cơ sở giáo dục chủ động bố trí theo nhu cầu, điều kiện thực tế và sở trường của học sinh; tham gia theo tinh thần tự nguyện, không gây quá tải.
Con số 12 tiết tạo ra một khung chung, nhưng tự nó không bảo đảm học sinh hiểu cách dùng AI an toàn hay phân biệt được thông tin sai. Hiệu quả sẽ phụ thuộc vào học liệu, năng lực giáo viên và cách nội dung được gắn với bài học thật. Kế hoạch yêu cầu việc triển khai phù hợp tâm lý, lứa tuổi, năng lực và khả năng tiếp cận công nghệ, không làm thay đổi mục tiêu chương trình phổ thông hoặc tạo thêm áp lực cho học sinh, giáo viên. Đây là giới hạn đúng đắn; phần khó là bảo đảm các trường có điều kiện thực hiện tương đương.
Lộ trình đi từ triển khai đồng bộ, hoàn thiện học liệu trong năm học 2027–2028, sang nâng cao chất lượng và mở rộng ứng dụng năm 2028–2029; đến năm học 2029–2030 sẽ tổng kết và nhân rộng mô hình hiệu quả.
Lâm Đồng xây nền tảng, Gia Lai đặt đích phổ cập STEM
So với cách Lâm Đồng xác định nội dung học và lộ trình triển khai, Gia Lai nêu rõ một đích bao phủ: đến năm 2030, 100% học sinh phổ thông được tiếp cận giáo dục STEM tích hợp AI phù hợp lứa tuổi; ít nhất 80% hoàn thành chương trình phổ cập kỹ năng AI cơ bản và sử dụng AI an toàn, có trách nhiệm. Hai địa phương vì vậy thể hiện hai hướng bổ trợ: Lâm Đồng đặt khung để đưa kiến thức AI vào hoạt động dạy học, còn Gia Lai nhấn mạnh khả năng tiếp cận của toàn bộ học sinh và gắn AI với STEM.
Mục tiêu 100% có sức nặng về độ phủ, nhưng “được tiếp cận” không đồng nghĩa với đạt cùng mức năng lực. Ngược lại, chương trình cốt lõi 12 tiết của Lâm Đồng cho thấy một cấu trúc cụ thể hơn, song vẫn cần được kiểm chứng qua chất lượng học tập. Để giáo dục AI không dừng ở chỉ tiêu, cả hai hướng đều cần hạ tầng, học liệu và giáo viên được chuẩn bị tốt. Gia Lai giao Sở Giáo dục và Đào tạo làm đầu mối theo dõi, đôn đốc và tổng hợp tiến độ thực hiện.
Thước đo cuối cùng là học sinh biết dùng AI ra sao
Kế hoạch của Lâm Đồng đặt trách nhiệm bảo đảm hạ tầng công nghệ, nền tảng số và kinh phí cho các sở, ngành, địa phương; các trường được chủ động chọn thời điểm, phương pháp, công cụ và hình thức phù hợp điều kiện thực tế. Sự linh hoạt có thể giúp trường thích ứng, nhưng cũng khiến việc bảo đảm cơ hội học tập đồng đều trở thành nhiệm vụ quan trọng. Học sinh ở nơi thiếu thiết bị hoặc kết nối không nên bị bỏ lại phía sau trong quá trình phổ cập AI.
Lâm Đồng và Gia Lai cùng cho thấy AI đã được nhìn nhận như một phần của giáo dục phổ thông, nhưng kết quả không nên chỉ tính bằng số tiết hay tỷ lệ tiếp cận. Điều đáng đo là học sinh có biết kiểm chứng nội dung do AI tạo ra, bảo vệ dữ liệu và dùng công cụ để học tốt hơn hay không. Nếu các địa phương giữ được mục tiêu đó, giáo dục AI sẽ trở thành năng lực thiết thực thay vì một nhãn mới trong chương trình.
