Lệnh cấm nhắm vào hàng nhập khẩu, không phải đồ cũ trong nước
Cấm nhập khẩu thiết bị cũ là biện pháp ngăn đưa một số sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng từ nước ngoài vào Việt Nam, chứ không phải lệnh cấm người dân sở hữu hay mua bán đồ cũ hợp pháp trong nước. Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Thông tư 63/2026/TT-BKHCN ngày 27/10, công bố danh mục sản phẩm thuộc diện cấm kèm mã hàng hóa. Quy định có hiệu lực từ 1/1/2027 và thay thế Thông tư 11/2018/TT-BTTTT. Điểm này cần được nhấn mạnh: điện thoại đã qua sử dụng đang lưu hành hợp pháp vẫn có thể được mua bán, trao đổi và sử dụng trong nước. Vì vậy, người dùng không cần hiểu thông tin này thành việc mọi thiết bị cũ sẽ biến mất khỏi thị trường; thay đổi chính nằm ở nguồn hàng nhập khẩu và cách xác định mặt hàng theo mã HS.
Đồng bộ pháp luật và bảo vệ người tiêu dùng
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, quy định mới nhằm chuẩn hóa, đồng bộ pháp luật về công nghiệp công nghệ số và quản lý ngoại thương, đồng thời cập nhật mã HS để cơ quan chức năng có căn cứ quản lý và thực thi. Đây không phải chính sách xuất hiện từ con số không: việc quản lý nhập khẩu sản phẩm công nghệ thông tin đã qua sử dụng được thực hiện từ năm 2007, với quy định gần nhất trước đó là Thông tư 11/2018. Tuy nhiên, lý do thuyết phục hơn đối với người dùng là bảo vệ chất lượng thị trường. Thiết bị cũ, hỏng hoặc được tân trang có thể không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thông tin, lộ dữ liệu cá nhân và cháy nổ. Hàng dựng kém chất lượng cũng dễ bị bán dưới danh nghĩa hàng nhập khẩu trôi nổi, khiến người mua khó đánh giá đúng tình trạng và độ an toàn.
Những nhóm thiết bị nằm trong danh mục cấm
Phạm vi quy định rộng hơn điện thoại và máy tính. Danh mục xác định hàng hóa theo mã HS, nên tên gọi thương mại hay vẻ ngoài mới chưa đủ để kết luận một sản phẩm có được nhập khẩu hay không. Các nhóm tiêu biểu gồm:
- Điện thoại di động, điện thoại thông minh, thiết bị bộ đàm và thiết bị truyền, nhận âm thanh, hình ảnh, dữ liệu qua mạng.
- Máy tính xách tay, máy tính để bàn, máy tính bảng, thiết bị xử lý dữ liệu và các bộ phận chức năng.
- Micro, loa, tai nghe, thiết bị khuếch đại âm thanh; máy ảnh kỹ thuật số, máy quay phim và camera truyền hình.
- Thiết bị thu phát vô tuyến, ra-đa, dẫn đường, điều khiển từ xa bằng sóng vô tuyến; màn hình, máy chiếu và thiết bị thu hình.
- Mạch in, mạch tích hợp, linh kiện, cụm linh kiện và phụ kiện đã qua sử dụng thuộc các nhóm sản phẩm trong danh mục.
Do đó, máy tính cũ nhập khẩu không thể được hợp thức hóa chỉ bằng việc thay linh kiện, sửa chữa hoặc làm mới hình thức: hàng tân trang vẫn bị cấm nếu thuộc mã HS trong danh mục. Doanh nghiệp cần tra mã cụ thể thay vì dựa riêng vào mô tả chung của sản phẩm.
Tác động thực tế và việc cần làm trước thời điểm áp dụng
Với người tiêu dùng, tác động trực tiếp không phải là mất quyền mua điện thoại hay máy tính cũ đang lưu hành hợp pháp, mà là nguồn cung hàng cũ nhập khẩu sẽ bị kiểm soát chặt hơn. Với doanh nghiệp, quy định nhập khẩu 2027 đòi hỏi rà soát danh mục hàng, mã HS, nhà cung cấp và kế hoạch nguồn hàng trước ngày 1/1/2027. Bộ cũng nêu rằng doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu và đào tạo vẫn có thể nhập thiết bị cũ phục vụ sản xuất, nghiên cứu hoặc giảng dạy nếu đáp ứng điều kiện pháp luật và mặt hàng không thuộc danh mục cấm. Chính sách có lý khi ngăn nguy cơ biến Việt Nam thành nơi tiếp nhận thiết bị lạc hậu, giảm rác thải điện tử và rủi ro môi trường. Nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc áp dụng mã HS minh bạch và phân biệt rõ hàng cấm với hàng cũ hợp pháp trong nước. Kết luận: đây là hàng rào đối với nhập khẩu, không phải lệnh cấm thị trường đồ cũ.
