Phạm vi cấm không chỉ dừng ở điện thoại
Lệnh cấm nhập khẩu thiết bị điện tử đã qua sử dụng là quy định áp dụng theo mã HS, nhằm ngăn một số nhóm sản phẩm công nghệ cũ và linh kiện liên quan đi vào Việt Nam, chứ không phải cấm mọi hàng điện tử đã qua sử dụng. Thông tư 63/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ, ban hành ngày 27/10, dự kiến có hiệu lực từ 1/1/2027; tại họp báo thường kỳ ngày 4/11, cơ quan này giải thích các mục tiêu quản lý của quy định.
Danh mục gồm điện thoại thông minh, điện thoại di động và thiết bị truyền, nhận âm thanh, hình ảnh, dữ liệu qua mạng có dây hoặc không dây thuộc nhóm mã HS 8517. Máy tính, thiết bị xử lý dữ liệu tự động và bộ phận chức năng thuộc nhóm 8470, 8471 cũng nằm trong diện cấm. Vì vậy, điện thoại cũ và máy tính cũ không thể được xem là hàng nhập khẩu thông thường chỉ vì còn hoạt động tốt.
Máy ảnh số, máy quay phim, camera truyền hình, màn hình, máy chiếu, máy thu hình cùng micro, loa, tai nghe, bộ khuếch đại âm thanh, thiết bị vô tuyến, radar, định vị và điều khiển từ xa cũng có thể thuộc danh mục theo mã HS tương ứng. Phạm vi còn bao gồm linh kiện điện tử, phụ kiện và cụm bộ phận đã qua sử dụng của sản phẩm bị liệt kê.
Mã HS quyết định hàng nào bị chặn
Điểm đáng lưu ý là quy định không chỉ áp dụng cho thiết bị cũ còn nguyên trạng. Sản phẩm công nghệ số đã tân trang, sửa chữa hoặc thay linh kiện để khôi phục chức năng, chất lượng và hình thức tương đương hàng mới vẫn bị cấm nếu mang mã HS thuộc danh mục. Cách xác định này khiến việc phân loại hàng hóa quan trọng hơn nhãn quảng cáo như “đã phục hồi” hay “như mới”.
Thông tư nêu cách áp dụng mã HS theo cấp độ: nếu danh mục ghi nhóm 4 chữ số hoặc phân nhóm 6 chữ số, lệnh cấm bao phủ các mã 8 chữ số nằm trong nhóm đó; nếu nêu mã 8 chữ số thì chỉ mã cụ thể ấy bị áp dụng. Do đó, doanh nghiệp cần đối chiếu đúng mã hàng và quy định liên quan thay vì kết luận chỉ dựa trên tên gọi sản phẩm.
Không phải mọi thiết bị điện tử cũ đều bị cấm. Danh mục có ngoại lệ đối với một số máy in và máy photocopy: máy in số hoặc photocopy đa màu không thuộc diện cấm; một số máy đơn sắc khổ A0 hoặc có tốc độ từ 35 bản A4 mỗi phút cũng được loại trừ theo điều kiện quy định. Đây là lý do cần đọc danh mục chi tiết, không nên suy rộng lệnh cấm thành lệnh cấm toàn bộ hàng công nghệ đã qua sử dụng.
Mục tiêu quản lý và các ngoại lệ cho sản xuất
Bộ Khoa học và Công nghệ đưa ra ba lý do: đồng bộ quy định quản lý lâu năm với pháp luật về công nghiệp công nghệ số; cập nhật mã HS để việc quản lý và thực thi rõ ràng hơn; đồng thời bảo vệ người tiêu dùng và phát triển thị trường trong nước. Đây là hướng siết có chủ đích: hạn chế nguy cơ Việt Nam trở thành nơi tiếp nhận thiết bị cũ, chất lượng thấp, cũng như rủi ro về an toàn thông tin, dữ liệu cá nhân và tiêu chuẩn kỹ thuật.
Tuy vậy, quy định vẫn chừa đường cho hoạt động sản xuất, nghiên cứu và kinh doanh hợp pháp. Máy móc, thiết bị, dây chuyền và dụng cụ đã qua sử dụng phục vụ trực tiếp dự án sản xuất, đóng gói, thử nghiệm vi mạch bán dẫn, hoặc phục vụ đào tạo, nghiên cứu và phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ số, có thể được nhập khẩu nếu đáp ứng điều kiện pháp luật và không thuộc danh mục cấm. Cơ quan quản lý cho rằng kiểm soát chặt hàng công nghệ tiêu dùng lỗi thời có thể hỗ trợ doanh nghiệp trong nước, thay vì cản trở mọi hoạt động nhập thiết bị cũ.
Với hàng đã được cơ quan có thẩm quyền cho phép nhập khẩu trước thời điểm quy định có hiệu lực, việc nhập khẩu tiếp tục thực hiện theo nội dung và thời hạn của văn bản cho phép. Vì vậy, doanh nghiệp nên rà soát mã HS, hồ sơ và thời hạn chấp thuận trước khi lô hàng phát sinh thủ tục sau ngày 1/1/2027.
Kết luận: kiểm soát có trọng điểm, không cấm tràn lan
Từ ngày 1/1/2027, điện thoại cũ, máy tính cũ, máy ảnh, màn hình và nhiều thiết bị, linh kiện công nghệ thuộc mã HS trong danh mục sẽ đối mặt với lệnh cấm nhập khẩu; hàng tân trang cũng không mặc nhiên được miễn. Nhưng ngoại lệ cho một số thiết bị phục vụ sản xuất, nghiên cứu cùng các trường hợp được cho phép trước đó cho thấy đây không phải lệnh cấm mọi thiết bị điện tử cũ. Với người tiêu dùng, mục tiêu là giảm rủi ro từ thiết bị lỗi thời; với doanh nghiệp, việc phân loại đúng mã HS sẽ là bước then chốt để tránh nhầm lẫn và giữ hoạt động hợp pháp.
