Quy định mới có hiệu lực từ đầu năm 2027
Thông tư 63/2026/TT-BKHCN là văn bản công bố danh mục sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng bị cấm nhập khẩu, kèm mã số hàng hóa để cơ quan hải quan và doanh nghiệp tra cứu, xác định. Thông tư có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, tiếp tục kiểm soát việc đưa điện thoại thông minh, máy tính và nhiều thiết bị công nghệ số đã qua sử dụng vào thị trường Việt Nam. Đây không phải một lệnh cấm mọi thiết bị cũ trong mọi tình huống: điều cần phân biệt là hàng tiêu dùng công nghệ đã qua sử dụng thuộc danh mục bị cấm với máy móc chuyên dụng có mục đích sử dụng đủ điều kiện. Cách tiếp cận này vừa duy trì hàng rào với đồ điện tử cũ nhập về để tiêu dùng, vừa tránh cản trở hoạt động sản xuất và nghiên cứu.
Vì sao siết nhập khẩu hàng điện tử cũ
Lý do quan trọng nhất không chỉ là quản lý thị trường mà còn là tránh để Việt Nam trở thành điểm tiếp nhận rác thải điện tử. Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo Nguyễn Khắc Lịch cho biết việc cấm nhập khẩu thiết bị số đã qua sử dụng nhằm ngăn nguy cơ này. Đó là hướng đi hợp lý: thiết bị cũ, không rõ nguồn gốc hoặc đã bị can thiệp kỹ thuật có thể kéo theo rủi ro lộ dữ liệu cá nhân và mất an toàn thông tin. Linh kiện, pin xuống cấp cũng làm tăng nguy cơ cháy nổ; thiết bị không phù hợp còn có thể không đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật và tần số vô tuyến điện quốc gia. Chính sách vì vậy gắn bảo vệ môi trường với an toàn người dùng, thay vì xem nhập khẩu đồ cũ đơn thuần là lựa chọn hàng hóa.
Lệnh cấm có ngoại lệ cho sản xuất và nghiên cứu
Điểm đáng chú ý là quy định không đồng nghĩa với việc mọi máy móc, thiết bị đã qua sử dụng đều bị cấm. Dây chuyền công nghệ, máy móc, thiết bị và công cụ đáp ứng tiêu chí theo pháp luật về công nghiệp công nghệ số vẫn có thể được nhập khẩu nếu phục vụ trực tiếp dự án sản xuất, đóng gói, kiểm thử vi mạch bán dẫn, hoặc hoạt động đào tạo, nghiên cứu và phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ số. Ngoài ra, thông tin được công bố cũng nêu các trường hợp nhập khẩu phục vụ mục đích đặc dụng, nghiên cứu khoa học và gia công cho thương nhân nước ngoài để tiêu thụ ở nước ngoài theo quy định liên quan. Với doanh nghiệp, bài học thực tế là phải xác định đúng mã HS, mục đích sử dụng và điều kiện áp dụng trước khi làm thủ tục; không nên mặc định rằng hàng đã qua sử dụng nào cũng được phép nhập.
Kết luận: kiểm soát đúng đối tượng mới phát huy tác dụng
Thông tư 63/2026/TT-BKHCN tiếp nối chính sách quản lý hàng công nghệ số cũ, đồng thời cập nhật danh mục và mã HS cho phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành. Tác động tích cực sẽ phụ thuộc vào việc thực thi minh bạch: người nhập khẩu cần tra cứu chính xác loại hàng và mục đích sử dụng, còn cơ quan quản lý cần phân biệt rõ thiết bị tiêu dùng bị cấm với máy móc đủ điều kiện phục vụ sản xuất, đào tạo và nghiên cứu. Nếu làm tốt, quy định vừa hạn chế nguy cơ rác thải điện tử và thiết bị mất an toàn tràn vào thị trường, vừa không đóng cửa với nhu cầu chính đáng của ngành công nghệ trong nước. Với người tiêu dùng, đây là tín hiệu rằng kiểm soát nguồn gốc và chất lượng đồ điện tử cũ cần được đặt ngang với sự tiện lợi của hàng giá rẻ.
