Tăng trưởng tích cực, nhưng không đồng đều
Xuất khẩu thủy sản là hoạt động đưa các sản phẩm thủy sản Việt Nam ra thị trường nước ngoài, với kết quả phụ thuộc đồng thời vào sức mua, cơ cấu mặt hàng và khả năng tiếp cận từng thị trường. Sau 10 tháng, ngành đạt 10,459 tỷ USD, tăng 12,1% so với cùng kỳ; riêng tháng 10 đạt 1,315 tỷ USD, tăng 13,5%. Con số tăng trưởng đáng khích lệ, nhưng không nên xem là thành quả đồng đều: phần đóng góp đang nghiêng về cá và hải sản, còn tôm chủ lực có dấu hiệu giảm tốc. Bối cảnh nhu cầu tiêu thụ và thương mại quốc tế còn nhiều biến động khiến kết quả này càng đáng chú ý, song cũng nhắc rằng nhịp tăng hiện tại chưa bảo đảm cho những tháng cuối năm. Vì vậy, câu hỏi trọng tâm không chỉ là ngành tăng bao nhiêu, mà là những động lực nào đủ sức duy trì đà tăng.
Cá và hải sản gánh phần tăng thêm
Trong tháng 10, nhóm cá và hải sản tạo lực kéo rõ nhất. Các loại cá khác đạt khoảng 309 triệu USD, tăng 55% và đóng góp khoảng 70% phần kim ngạch tăng thêm của toàn ngành trong tháng. Cá tra đạt hơn 249 triệu USD, tăng 14,9%; cá ngừ tăng 13,4%, còn mực và bạch tuộc tăng 14,8%. Đây là dấu hiệu tích cực vì tăng trưởng không chỉ dựa vào một mặt hàng quen thuộc. Cá tra cũng có cơ hội cạnh tranh ở phân khúc cá thịt trắng giá vừa phải: giá cá tuyết Đại Tây Dương duy trì cao do nguồn cung hạn chế, trong khi cá minh thái chịu sức ép từ giá nguyên liệu. Dẫu vậy, cơ hội thị trường không tự chuyển thành đơn hàng; khả năng tận dụng còn tùy thuộc sức cạnh tranh và nhu cầu nhập khẩu. Điểm đáng mừng là nhóm cá đang tạo thêm dư địa trong lúc tôm chững.
Tôm phân hóa, thị trường Mỹ chưa hồi phục
Bức tranh tôm Việt Nam kém đồng đều hơn. Xuất khẩu tôm tháng 10 đạt gần 474 triệu USD, giảm 4,9%; riêng tôm chân trắng giảm 8,3%, còn gần 307 triệu USD. Tính chung 10 tháng, tôm chân trắng đạt 2,62 tỷ USD nhưng chỉ tăng 4%. Ngược lại, tôm hùm xanh đạt gần 915 triệu USD, tăng 31%, đóng góp hơn 216 triệu USD vào phần tăng thêm của nhóm tôm. Sự đối lập này cho thấy đà tăng của ngành tôm đang dựa nhiều vào một phân khúc, thay vì lan rộng. Áp lực còn đến từ thị trường Mỹ: xuất khẩu tháng 10 giảm 11,8%, còn gần 200 triệu USD; lũy kế 10 tháng đạt 1,63 tỷ USD, giảm 1,2%. Kết quả cuối cùng của kỳ rà soát thuế chống bán phá giá tôm POR20 là yếu tố doanh nghiệp quan tâm, bởi có thể ảnh hưởng chi phí và khả năng đàm phán đơn hàng.
Châu Á đổi trọng tâm thị trường, mục tiêu 12 tỷ USD còn áp lực
Trung Quốc - Hong Kong nổi lên thành động lực thị trường lớn: xuất khẩu thủy sản sang khu vực này đạt 2,62 tỷ USD sau 10 tháng, tăng 30,3%. ASEAN đạt 722 triệu USD, tăng 22,9%; hai khu vực cộng lại đóng góp gần 745 triệu USD, khoảng hai phần ba phần tăng thêm của toàn ngành. Sự dịch chuyển này giúp bù phần nào sức ì tại các thị trường truyền thống: EU tăng 1,1%, Nhật Bản tăng 2,8%, còn thị trường Mỹ giảm 1,2% trong cùng kỳ. Nhưng dựa nhiều hơn vào thủy sản Trung Quốc và các thị trường châu Á cũng khiến việc đa dạng hóa khách hàng, sản phẩm và tiêu chuẩn trở nên cần thiết, thay vì xem một thị trường tăng nhanh là bảo đảm lâu dài. Ngành còn cách mục tiêu 12 tỷ USD khoảng 1,54 tỷ USD; hai tháng cuối năm cần bình quân khoảng 770 triệu USD mỗi tháng. Mức này thấp hơn kim ngạch tháng 10, nhưng mục tiêu vẫn phụ thuộc vào việc cá duy trì đà tăng và tôm cùng thị trường Mỹ bớt suy yếu. Kết luận: cán đích là khả thi về quy mô, song chất lượng và độ rộng của động lực tăng trưởng mới quyết định mức độ bền vững.
