Đà tăng mạnh nhưng không đồng đều
Xuất khẩu thủy sản là hoạt động đưa các sản phẩm khai thác và nuôi trồng thủy sản trong nước ra thị trường quốc tế, với kết quả phụ thuộc đồng thời vào sức mua, cơ cấu mặt hàng và khả năng tiếp cận từng thị trường. Trong 10 tháng, kim ngạch toàn ngành đạt 10,459 tỷ USD, tăng 12,1% so với cùng kỳ; riêng tháng 10 đạt 1,315 tỷ USD, tăng 13,5%. Con số này cho thấy đà xuất khẩu còn đáng kể, nhưng không nên xem mức tăng chung là dấu hiệu mọi nhóm hàng đều phục hồi như nhau. Tăng trưởng hiện dựa nhiều hơn vào các nhóm cá và thị trường châu Á, trong khi tôm và thị trường Mỹ kéo theo những rủi ro có thể ảnh hưởng kết quả cuối năm.
Điểm đáng chú ý không chỉ là tổng kim ngạch đã vượt mốc 10 tỷ USD, mà còn là động lực phía sau con số ấy đang tập trung vào một số mặt hàng và điểm đến. Điều đó giúp ngành tận dụng những nơi có nhu cầu tốt, song cũng đặt ra yêu cầu tránh phụ thuộc quá nhiều vào một vài thị trường.
Cá tra hưởng lợi khi nguồn cá thịt trắng thắt chặt
Cá tra là một trong những động cơ rõ nhất của nhịp tăng. Xuất khẩu mặt hàng này trong 10 tháng tiến sát 2 tỷ USD, tăng 11%; riêng tháng 10 đạt hơn 249 triệu USD, tăng 14,9%. Cơ hội không đến từ một cú hích đơn lẻ: giá cá tuyết Đại Tây Dương duy trì ở mức cao do nguồn cung hạn chế, còn cá minh thái chịu sức ép về giá nguyên liệu. Khoảng cách giá giữa cá khai thác và cá nuôi vì thế mở thêm dư địa cho cá tra trong phân khúc cá thịt trắng có giá vừa phải. Đây là lợi thế cạnh tranh thực chất, nhưng để chuyển thành tăng trưởng bền vững, doanh nghiệp cần giữ chất lượng và đáp ứng đúng nhu cầu của nhà phân phối.
Trung Quốc – Hồng Kông là thị trường nổi bật: kim ngạch thủy sản trong 10 tháng đạt 2,62 tỷ USD, tăng 30,3%. ASEAN cũng tăng 22,9%, lên 722 triệu USD. Hai thị trường cộng lại đóng góp gần 745 triệu USD kim ngạch tăng thêm, khoảng hai phần ba mức tăng toàn ngành. Vì vậy, thị trường thủy sản châu Á đang là điểm tựa tăng trưởng, chứ không chỉ là phương án thay thế khi các thị trường phương Tây chậm lại.
Tôm và thị trường Mỹ là phép thử cuối năm
Bức tranh tôm kém sáng hơn cá tra. Tháng 10, xuất khẩu tôm gần 474 triệu USD, giảm 4,9%; tôm chân trắng giảm 8,3%, còn gần 307 triệu USD. Lũy kế 10 tháng, nhóm tôm vẫn tăng 9%, nhưng phần tăng được hỗ trợ đáng kể bởi tôm hùm xanh, trong khi tôm chân trắng — mặt hàng chủ lực của ngành nuôi và chế biến — chỉ tăng 4%. Sự lệch pha này cho thấy xuất khẩu tôm chưa có nền phục hồi rộng. Nhu cầu nhập khẩu tôm trong tám tháng giảm tại Mỹ và EU, còn lượng xuất khẩu của Ecuador tăng 19,8%, khiến doanh nghiệp Việt Nam khó trông chờ vào một đợt tăng giá chung để cải thiện kết quả cuối năm.
Mỹ cũng chuyển thành điểm nghẽn: xuất khẩu thủy sản sang thị trường này tháng 10 giảm 11,8%, đưa kết quả 10 tháng xuống 1,63 tỷ USD, giảm 1,2%. Kết quả thuế chống bán phá giá tôm POR20 dự kiến được công bố đầu tháng 11 sẽ tác động tới chi phí và khả năng chốt đơn hàng; nếu mức thuế không giảm đáng kể, khó kỳ vọng Mỹ sớm kéo xuất khẩu tôm bật tăng. Với hai tháng cuối năm, mục tiêu cả năm vì thế chịu sức ép từ cả nhu cầu lẫn chính sách thương mại.
Tăng trưởng cần thêm trụ đỡ
Kết quả 10 tháng là nền tảng tích cực, nhưng chất lượng tăng trưởng mới là điều cần theo dõi. Cá tra đang hưởng lợi từ lợi thế giá trong phân khúc cá thịt trắng, còn Trung Quốc và ASEAN tạo phần lớn lực kéo của thị trường. Ngược lại, tôm chân trắng tăng chậm và xuất khẩu sang Mỹ suy giảm, khiến thành tích chung dễ bị tổn thương nếu các động lực hiện tại hụt hơi.
Kết luận: cá tra và châu Á đang dẫn đà xuất khẩu thủy sản, nhưng chưa đủ để xóa áp lực ở tôm và Mỹ. Muốn duy trì nhịp tăng, ngành cần biến lợi thế thị trường thành đơn hàng ổn định, đồng thời không đặt kỳ vọng cả năm vào một kết quả thuế hay một điểm đến duy nhất.
