Lá phiếu gốc Việt không đi theo một hướng duy nhất
Cử tri gốc Việt là một bộ phận ngày càng có tiếng nói trong bầu cử Mỹ, nhưng họ không tạo thành một khối chính trị đồng nhất: lựa chọn của mỗi người chịu ảnh hưởng từ thế hệ, ưu tiên chính sách và cách nhìn về vai trò của chính quyền. Trong đêm bầu cử giữa kỳ Mỹ 3/11/2026, sự khác biệt ấy hiện rõ từ Westminster đến các cuộc đua sít sao khắp California.
Ở quận Cam, nơi từng là thành trì của Đảng Cộng hòa, khuynh hướng nghiêng về Đảng Dân chủ đã tăng lên. Theo ông Thu Hoang, bản đồ bầu cử được điều chỉnh theo Dự luật 50 bổ sung một số thành phố nghiêng Dân chủ và loại các khu vực có xu hướng ủng hộ Cộng hòa; lợi thế đăng ký của đảng này tăng từ D+1 lên D+3. Ông cũng nhận thấy cử tri trẻ, trong đó có sinh viên, có xu hướng ủng hộ Dân chủ và tham gia bỏ phiếu tích cực hơn.
Tuy vậy, mức độ tham gia không đồng đều. Một cử tri được nêu tên viết tắt là T.M. cho biết tỷ lệ người gốc Việt đi bầu nơi chị sống không cao, nhưng chị vẫn bỏ phiếu vì hiểu quyền lợi của mình. Đây là lời nhắc rằng sự hiện diện chính trị không chỉ được đo bằng kết quả: nó còn phụ thuộc vào việc cử tri có thấy lá phiếu liên quan đến đời sống của họ hay không.
Derek Trần thắng, nhưng những cuộc đua khác vẫn sít sao
Tại địa hạt Hạ viện 45, đương kim dân biểu Đảng Dân chủ Derek Trần dẫn trước ứng viên Cộng hòa Chương Võ với 60,66% so với 39,34% khi kết quả được cập nhật. Derek Trần từng thắng Michelle Steel năm 2024 với cách biệt chỉ 653 phiếu để trở thành người Mỹ gốc Việt đầu tiên đại diện địa hạt này tại Hạ viện liên bang. Chiến thắng mới củng cố vị thế của ông, nhưng không xóa đi thực tế rằng chính trị địa phương vẫn có thể được quyết định bởi những khoảng cách rất nhỏ.
Ở cuộc đua thị trưởng Westminster, Charlie Nguyễn chỉ dẫn trước Carlos Manzo 393 phiếu, khoảng cách có thể đảo chiều khi kiểm phiếu tiếp tục. Còn tại địa hạt 70 của cơ quan lập pháp tiểu bang, dân biểu đương nhiệm Tri Ta, cựu thị trưởng gốc Việt đầu tiên của Westminster, chỉ hơn đối thủ Paula Swift 16 phiếu. Những con số ấy cho thấy không thể dùng kết quả của một cuộc đua để kết luận rằng cử tri gốc Việt đã ngả hẳn về một phe.
Tác động tức thời với đời sống người dân có thể hạn chế: ông Thu Hoang nhận định California vốn đã do Đảng Dân chủ gần như kiểm soát toàn bộ bộ máy chính quyền. Nhưng các cuộc đua sít sao vẫn đáng theo dõi, bởi kết quả cuối cùng có thể định hình ai đại diện cho cộng đồng và tiếng nói nào được đưa vào các quyết định công.
Hai Little Saigon, hai cách hiểu về chính trị
Tối 3/11, hai buổi theo dõi kiểm phiếu ở Westminster cho thấy một cộng đồng có chung lịch sử nhưng khác nhau về ưu tiên. Tại Lavender Hall, buổi gặp của Thị trưởng Charlie Nguyễn ban đầu chỉ có hơn mười người, phần lớn là tình nguyện viên lớn tuổi. Một người ủng hộ nói cần “giữ lấy” Westminster, viện dẫn nỗi lo cộng sản mà không nêu cá nhân hay tổ chức cụ thể. Khẩu hiệu ấy phản ánh sức nặng của ký ức chính trị trong một nơi thường được gọi là thủ đô của người Việt tị nạn.
Gần 8 giờ tối, không khí tại buổi tiệc của Derek Trần ở Golden Sea Restaurant & Banquet hoàn toàn khác: hàng trăm người thuộc nhiều thế hệ và sắc tộc cùng theo dõi kết quả. Những tình nguyện viên tuổi thiếu niên nói về phản đối Donald Trump, quyền lợi cựu chiến binh hoặc đơn giản là sự quý mến dành cho ứng viên. Sự tương phản này không phải bằng chứng rằng một bên đại diện cho toàn cộng đồng; nó cho thấy Little Saigon là không gian chính trị đa thanh, nơi thế hệ trẻ đưa thêm mối quan tâm mới vào cuộc tranh luận.
Đáng chú ý, Derek Trần và Chương Võ đều là con của gia đình tị nạn Việt Nam, nhưng bất đồng về vai trò của chính phủ. Derek Trần phản đối cắt giảm các chương trình trợ giúp xã hội; Chương Võ ủng hộ giảm thuế và nhấn mạnh trách nhiệm tự lực của gia đình. Ba người Mỹ gốc Việt — tính cả Charlie Nguyễn, người từng tranh ghế Quốc hội ở vòng sơ bộ — đã theo đuổi những con đường chính trị khác nhau trong cùng địa hạt.
Từ chiếc ghế hội đồng đến tranh luận chính sách
Sự hiện diện của người Mỹ gốc Việt trong chức vụ dân cử không còn là chuyện bên lề. Năm 1992, Tony Lâm trở thành người Mỹ gốc Việt đầu tiên đắc cử vào một chức vụ công tại Hoa Kỳ khi giành ghế trong Hội đồng Thành phố Westminster; 16 năm sau, người Mỹ gốc Việt đã chiếm đa số ghế hội đồng. Hành trình ấy giúp giải thích vì sao các cuộc tranh cử ở Little Saigon mang ý nghĩa vượt khỏi chuyện ai thắng một chức vụ địa phương.
Derek Trần bước tiếp trên con đường đó, nhưng ý nghĩa lớn hơn nằm ở việc ứng viên gốc Việt tranh luận về những vấn đề chung của cử tri, thay vì chỉ được nhìn qua căn tính sắc tộc. Cuộc đua với Chương Võ đặt ra khác biệt cụ thể về trợ giúp xã hội, thuế và trách nhiệm cá nhân; các quan điểm ấy phản ánh những lựa chọn chính sách có hệ quả vượt ra ngoài cộng đồng người Việt.
Vì thế, đêm bầu cử không nên được kể như câu chuyện về một khối cử tri đồng thanh hay một chiến thắng đơn lẻ. Derek Trần thắng với cách biệt đáng kể, trong khi các cuộc đua ở Westminster và địa hạt 70 vẫn sít sao. Kết luận thuyết phục hơn là cử tri gốc Việt ngày càng tham gia vào chính trị dòng chính bằng nhiều tiếng nói khác nhau — và chính sự đa dạng ấy khiến vai trò của họ ngày càng có trọng lượng.
