Kết quả bầu cử là tấm gương của cộng đồng đa dạng
Bầu cử giữa kỳ Mỹ là cuộc bỏ phiếu giữa hai kỳ bầu cử tổng thống, khi cử tri chọn đại diện liên bang và địa phương, đồng thời quyết định những ưu tiên chính sách ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống thường ngày. Với cử tri gốc Việt, kết quả năm nay không gói gọn trong chiến thắng của một đảng: các cuộc đua có ứng viên gốc Việt tại California, nỗi lo chi phí sinh hoạt và những khác biệt về vai trò chính phủ cùng định hình cách họ nhìn lá phiếu. Ông Thu Hoang nhận định kinh tế, giá cả, xăng, tiền thuê nhà và hóa đơn sinh hoạt là mối quan tâm hàng đầu. Dù cuộc bầu cử giữa kỳ thường kém sức hút hơn bầu cử tổng thống, điều đó không khiến hệ quả của nó kém gần gũi. Trái lại, các lựa chọn chính trị ngày càng hiện rõ trong tranh luận về trợ giúp xã hội, thuế và trách nhiệm tự lực.
Ở California, người gốc Việt theo dõi sát cuộc đua Hạ viện địa hạt 45 giữa dân biểu đương nhiệm Derek Tran thuộc Đảng Dân chủ và đối thủ Cộng hòa Chuong Vo. Tại thời điểm được ghi nhận, Derek Tran dẫn trước với 60,66% so với 39,34% của Chuong Vo, khiến cuộc đua gần như ngã ngũ. Những con số ấy nối tiếp chiến thắng năm 2024 của Derek Tran, khi ông đánh bại Michelle Steel với cách biệt chỉ 653 phiếu để trở thành người Mỹ gốc Việt đầu tiên đại diện địa hạt này tại Hạ viện liên bang. Nhưng cử tri không chỉ chọn giữa hai gương mặt: họ đang cân nhắc những quan điểm khác nhau về hỗ trợ xã hội và giảm thuế.
Sát nút ở California, nhiều cách chọn ở Nebraska
Sự chú ý của cử tri gốc Việt tại California còn dồn vào Westminster, nơi Thị trưởng Charlie Nguyễn đối mặt cuộc đua sít sao, và ghế dân biểu tiểu bang địa hạt 70. Những cuộc tranh tài này có ý nghĩa vượt khỏi chuyện ai thắng: chúng cho thấy người Việt ngày càng hiện diện trong các chức vụ dân cử và trở thành đối tượng vận động của những chiến dịch cạnh tranh thật sự. Tuy nhiên, mức tham gia không đồng đều. Ông Thu Hoang quan sát rằng trong ngày bỏ phiếu, cử tri da trắng và gốc Latin thường đi bầu đông hơn cộng đồng người Việt. Cử tri trẻ, sinh viên lại có xu hướng ủng hộ Đảng Dân chủ và tham gia tích cực hơn. Bản đồ chính trị Quận Cam cũng đổi khác: lợi thế đăng ký của phe Dân chủ được ghi nhận tăng từ D+1 lên D+3 sau điều chỉnh địa giới.
Nhìn ra ngoài California, sự ủng hộ dành cho ứng viên độc lập Osborn ở Nebraska nhắc rằng không thể quy cộng đồng gốc Việt về một lập trường duy nhất. Theo chị T.M, sức hút của ông đến từ lời kêu gọi giảm thuế cho doanh nghiệp nhỏ, chống tình trạng công ty lớn chiếm lĩnh thị trường và tạo điều kiện để nông dân phát triển. Đây là lựa chọn dựa trên những ưu tiên kinh tế cụ thể, không phải một phép thử đơn giản về bản sắc hay lòng trung thành với đảng phái. Chính sự đa dạng ấy làm cho câu chuyện chính trị của người Mỹ gốc Việt đáng chú ý: cùng quan tâm sinh kế và tương lai gia đình, cử tri vẫn có thể khác nhau về cách chính phủ nên can dự.
Little Saigon: giữ Westminster và làn sóng xanh
Đêm bầu cử ở Little Saigon phơi bày hai sắc thái chính trị đặt cạnh nhau. Tại buổi theo dõi kết quả của Charlie Nguyễn ở Lavender Hall, không khí ban đầu giống một cuộc tụ họp gia đình, với nhiều người lớn tuổi và lời kêu gọi phải “giữ lấy” Westminster. Nỗi lo về việc mất thành phố vì thế được gắn với ký ức và bản sắc chính trị của cộng đồng tị nạn. Cách nhìn ấy khác hẳn khung cảnh tại buổi tiệc của Derek Tran: đông người, nhiều thế hệ và nhiều sắc tộc cùng theo dõi kết quả, giữa tiếng reo hò về làn sóng xanh. Khoảng 9 giờ 15 tối, Derek Tran lên sân khấu tuyên bố chiến thắng. Hai khung cảnh không chỉ là hai chiến dịch đối đầu; chúng cho thấy Little Saigon vừa gìn giữ ký ức chính trị, vừa mở rộng cánh cửa cho một thế hệ cử tri mới.
Ở buổi vận động của Derek Tran, những người trẻ chưa đủ tuổi bỏ phiếu vẫn tham gia tình nguyện vì các lý do khác nhau: có em phản đối Trump, có em quan tâm đến quyền lợi cựu chiến binh, có em đơn giản tin ứng viên là người tử tế. Đám đông không chỉ gồm người Việt, và điều đó có ý nghĩa: chính trị tại Little Saigon đang kết nối với những cuộc tranh luận rộng hơn của nước Mỹ. Westminster từng là nơi người Mỹ gốc Việt đầu tiên đắc cử chức vụ công vào năm 1992; mười sáu năm sau, người Việt đã chiếm đa số ghế trong hội đồng thành phố. Hành trình ấy không dẫn tới đồng thuận tuyệt đối, mà tạo ra một cộng đồng có tiếng nói ngày càng mạnh và nhiều quan điểm hơn.
Không còn một lá phiếu gốc Việt duy nhất
Cuộc đối đầu giữa Derek Tran và Chuong Vo làm rõ sự chuyển biến: hai ứng viên đều xuất thân từ gia đình tị nạn Việt Nam, nhưng bất đồng về cách giúp các gia đình gặp khó khăn. Derek Tran phản đối cắt giảm chương trình trợ giúp xã hội; Chuong Vo ủng hộ chính sách giảm thuế và nhấn mạnh trách nhiệm tự lực. Cùng một trải nghiệm nhập cư có thể dẫn tới những kết luận chính sách khác nhau. Điều đáng ghi nhận không phải cộng đồng chọn một phe thống nhất, mà là các ứng viên gốc Việt tranh luận trực tiếp về những vấn đề chi phối cuộc sống cử tri và cùng tìm kiếm sự ủy nhiệm bằng lá phiếu.
Kết quả bầu cử giữa kỳ vì thế nên được đọc như dấu hiệu trưởng thành chính trị, chứ không phải phép đo xem cộng đồng gốc Việt đã nghiêng hẳn về bên nào. Tại California, những cuộc đua sát nút buộc ứng viên phải tranh thủ từng nhóm cử tri; ở Nebraska, sự ủng hộ dành cho một ứng viên độc lập cho thấy ưu tiên kinh tế có thể vượt qua khuôn khổ đảng phái quen thuộc. Còn Little Saigon cùng lúc thể hiện mong muốn bảo vệ di sản và sức bật của làn sóng xanh. Kết luận rõ ràng là người Việt ngày càng có mặt trong chức vụ dân cử và tranh luận chính sách, nhưng tiếng nói của họ không đồng nhất. Chính sự khác biệt ấy khiến sự tham gia của cộng đồng có sức nặng.
