Lối sống xanh phải bắt đầu từ việc học sinh tự làm
Giáo dục môi trường trong trường học là quá trình giúp học sinh hiểu các vấn đề sinh thái, thực hành hành vi bảo vệ môi trường trong đời sống hằng ngày và hình thành lối sống có trách nhiệm với cộng đồng. Điểm cốt yếu không nằm ở số khẩu hiệu treo trên tường, mà ở việc học sinh biết làm gì khi đứng trước một chiếc chai nhựa hay vòi nước đang chảy.
Ngày 30/10, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với UNICEF tại Việt Nam và Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thái Nguyên tổ chức hội thảo “Học sinh với lối sống xanh”, nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của học sinh và tạo diễn đàn chia sẻ sáng kiến bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu. Đây là hướng đi đáng làm: trước ô nhiễm, rác thải nhựa, suy giảm tài nguyên và thời tiết cực đoan, chỉ cung cấp kiến thức là chưa đủ. Nhà trường cần giúp các em hiểu đúng, biết hành động và tự giác duy trì thói quen xanh.
Biến sân trường thành nơi thực hành
Một trường học xanh không được tạo nên chỉ bằng vài chậu cây. Ở Thái Nguyên, các hoạt động đã đi từ xây dựng cảnh quan xanh, sạch, đẹp đến thu gom, phân loại rác, tái chế vật liệu và hạn chế đồ nhựa dùng một lần. Những việc này biến bài học thành lựa chọn cụ thể: bỏ rác đúng nơi, dùng lại vật liệu, mang theo đồ dùng có thể tái sử dụng.
Các mô hình gần gũi giúp học sinh tham gia thay vì chỉ nghe giảng: “Một phút sạch trường” tại Trường Tiểu học Đồng Quang, Ngày hội tái chế ở Trường Trung học cơ sở Tích Lương và “Một ngày không túi nylon” tại Trường Tiểu học Phúc Xuân 2. Ở bậc đại học, Câu lạc bộ “Hành tinh xanh” của Trường Đại học Y - Dược, Đại học Thái Nguyên có gần 300 thành viên, duy trì hoạt động đổi rác thải nhựa lấy cây xanh, thu gom và tái sử dụng vật liệu. Giá trị của những mô hình này nằm ở sự lặp lại: hành động nhỏ, được làm thường xuyên, mới có cơ hội thành nếp.
Từ phong trào đến thói quen có trách nhiệm
Các ngày hội và chiến dịch có thể khơi hứng thú, nhưng thước đo thành công là điều học sinh còn làm sau khi hoạt động kết thúc. Giáo dục môi trường cần gắn với sinh hoạt thường ngày, để phân loại rác, tiết kiệm điện nước và hạn chế đồ dùng một lần trở thành lựa chọn tự giác, không phải nhiệm vụ chỉ xuất hiện trong một buổi phát động.
Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định việc hình thành hành vi xanh và lối sống có trách nhiệm là một phần trong phát triển phẩm chất, năng lực người học. Cách tiếp cận này cũng mở rộng vai trò của học sinh: các em có thể đề xuất sáng kiến, chia sẻ mô hình và góp phần lan tỏa thói quen tốt ra gia đình, cộng đồng. Tuy vậy, không nên đẩy toàn bộ trách nhiệm lên vai trẻ. Nhà trường cần duy trì hoạt động, còn gia đình và cộng đồng phải tạo điều kiện để lựa chọn xanh trở nên thuận tiện và nhất quán.
Phối hợp để trường học xanh không dừng ở khẩu hiệu
Muốn mô hình bền vững, ngành giáo dục cần phối hợp với cơ quan quản lý, tổ chức liên quan, gia đình và các đơn vị thu gom, tái chế. Hội thảo tại Thái Nguyên có sự tham gia của Bộ Giáo dục và Đào tạo, UNICEF tại Việt Nam và ngành giáo dục địa phương; việc cùng xây dựng diễn đàn để học sinh chia sẻ cách làm là bước khởi đầu, không thể thay thế cho sự hỗ trợ lâu dài.
Ngành giáo dục tỉnh Thái Nguyên cho biết sẽ tiếp tục chỉ đạo các cơ sở xây dựng trường học xanh, sạch, đẹp, an toàn; khuyến khích phân loại rác, hạn chế nhựa dùng một lần, tiết kiệm điện nước và nhân rộng sáng kiến phù hợp. Ở cấp phối hợp liên ngành, hai bộ đã xây dựng 8 bộ tài liệu hướng dẫn tích hợp kiến thức phòng, chống thiên tai vào chương trình phổ thông cả ba cấp và phát triển tài liệu đào tạo giáo viên. Kết luận rất rõ: muốn học sinh sống xanh, người lớn phải cùng xây dựng một môi trường nơi hành vi xanh được dạy, được thực hành và được duy trì.
