Lối sống xanh phải bắt đầu từ việc làm cụ thể
Lối sống xanh là cách sống có trách nhiệm với môi trường, thể hiện qua những lựa chọn và hành động hằng ngày nhằm hạn chế chất thải, tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ không gian sống chung. Đây không nên chỉ là khẩu hiệu treo trên tường lớp; giá trị của nó nằm ở việc học sinh biết thực hành và duy trì những thói quen nhỏ.
Ngày 30/10, tại Thái Nguyên, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với UNICEF tại Việt Nam và Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh tổ chức hội thảo “Học sinh với lối sống xanh”, nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của học sinh trong bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu. Hoạt động diễn ra khi ô nhiễm, rác thải nhựa, suy giảm tài nguyên và thời tiết cực đoan đang tác động đến hiện tại lẫn tương lai. Thông điệp đáng chú ý không phải là thêm một buổi tuyên truyền, mà là đưa giáo dục môi trường vào nhịp sống thường ngày của trường học.
Phân loại rác và tái chế biến bài học thành thói quen
Tại Thái Nguyên, các hoạt động giáo dục lối sống xanh trải dài từ xây dựng cảnh quan xanh, sạch, đẹp đến thu gom, phân loại rác, tái chế vật liệu và hạn chế đồ nhựa dùng một lần. Những việc này có sức thuyết phục hơn lời nhắc chung chung: học sinh có thể nhìn thấy rác được phân loại ra sao, vật liệu nào còn dùng được và tác động của việc giảm đồ dùng một lần.
Các mô hình ở trường cho thấy cách tổ chức không cần cầu kỳ để tạo sự tham gia. Trường Tiểu học Đồng Quang duy trì hoạt động “Một phút sạch trường”; Trường Trung học cơ sở Tích Lương tổ chức Ngày hội tái chế; còn Trường Tiểu học Phúc Xuân 2 có hoạt động “Một ngày không túi nylon”. Ở bậc đại học, Câu lạc bộ “Hành tinh xanh” của Trường Đại học Y - Dược, Đại học Thái Nguyên có gần 300 thành viên, tổ chức đổi rác thải nhựa lấy cây xanh và thu gom, tái sử dụng vật liệu.
Điểm chung là học sinh được trực tiếp làm, thay vì chỉ nghe về bảo vệ môi trường. Các em trình bày rằng sống xanh có thể bắt đầu bằng hạn chế tiêu dùng không cần thiết, tái sử dụng đồ dùng, tiết kiệm tài nguyên và chọn sản phẩm dựa trên thông tin đáng tin cậy.
Nhà trường không chỉ dạy kiến thức mà còn tạo nếp sống
Giáo dục môi trường có ý nghĩa lâu dài khi giúp học sinh hình thành hành vi xanh và lối sống có trách nhiệm, chứ không dừng ở một chiến dịch ngắn hạn. Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định đây là nội dung quan trọng trong quá trình phát triển phẩm chất và năng lực người học. Định hướng ấy phù hợp với vai trò riêng của trường học: biến hiểu biết thành kỹ năng, rồi thành thói quen được lặp lại.
Điều đó đòi hỏi hoạt động thực hành phải gắn với điều kiện thật của từng trường. Một góc phân loại rác chỉ có ích nếu được sử dụng thường xuyên; ngày hội tái chế càng đáng giá khi khơi gợi sáng kiến có thể tiếp tục sau sự kiện. Khi học sinh cùng tham gia chăm sóc cảnh quan và suy nghĩ về lượng rác mình tạo ra, trách nhiệm môi trường trở thành một phần của đời sống học đường, không phải bài học tách rời.
Phối hợp để trường học xanh không dừng ở phong trào
Muốn các sáng kiến tồn tại lâu hơn một buổi hội thảo, ngành giáo dục cần phối hợp với các cơ quan và tổ chức liên quan, đồng thời hỗ trợ nhà trường lựa chọn cách làm phù hợp. Hội thảo tại Thái Nguyên có sự phối hợp của Bộ Giáo dục và Đào tạo, UNICEF tại Việt Nam và Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh. Sự phối hợp này đặt hoạt động của học sinh trong một định hướng rộng hơn, liên kết bảo vệ môi trường với ứng phó biến đổi khí hậu.
Ngành giáo dục Thái Nguyên cho biết sẽ tiếp tục chỉ đạo các cơ sở xây dựng trường học xanh, sạch, đẹp, an toàn, khuyến khích phân loại rác, hạn chế đồ nhựa dùng một lần, tiết kiệm điện, nước và nhân rộng sáng kiến phù hợp. Cùng với đó, hai bộ đã phối hợp xây dựng 8 bộ tài liệu hướng dẫn tích hợp kiến thức phòng, chống thiên tai vào chương trình giáo dục phổ thông ở cả ba cấp học.
Kết luận, trường học xanh không được đo bằng số khẩu hiệu hay hoạt động phát động, mà bằng những hành vi học sinh tiếp tục thực hiện sau khi chương trình kết thúc. Phân loại rác, tái sử dụng đồ dùng, tiết kiệm tài nguyên và chăm sóc cảnh quan là những điểm khởi đầu thiết thực. Khi nhà trường duy trì cơ hội thực hành và các đơn vị liên quan cùng hỗ trợ, lối sống xanh mới có thể trở thành nếp sống có trách nhiệm.
