An toàn mạng là năng lực, không phải danh sách điều cấm
An toàn mạng học sinh là khả năng nhận diện rủi ro, bảo vệ thông tin cá nhân, ứng xử tôn trọng và tìm kiếm hỗ trợ khi gặp tình huống bất thường trên Internet. Vì thế, nhà trường không thể chỉ dặn “đừng nhấp vào đường dẫn lạ” hay cấm dùng thiết bị rồi xem như đã hoàn thành trách nhiệm. Mạng xã hội và trò chơi trực tuyến đem lại cơ hội giải trí, kết nối bạn bè, thể hiện sở thích; nhưng thiếu kiểm soát thời gian và cảm xúc có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, việc học và các mối quan hệ. Những tương tác trên mạng cũng dễ gây tổn thương khi người dùng coi nhẹ quyền riêng tư hoặc phát tán lời bình luận xúc phạm. Học sinh cần được tập ra quyết định trong môi trường số: biết dừng lại, cân nhắc hậu quả và tìm người đáng tin cậy thay vì im lặng.
Đây là nhu cầu trước mắt, không phải bài học xa vời. Chiến dịch “Không một mình 2026” được triển khai trên toàn quốc từ ngày 10/10 đến 10/12, hướng tới phòng, chống xâm hại trẻ em và thanh thiếu niên trên mạng, đồng thời xây dựng mạng lưới hỗ trợ. Một hoạt động tại trường chỉ có ý nghĩa lâu dài nếu những điều học sinh nghe được trở thành phản xạ hằng ngày.
Dạy từ những cú nhấp và lời mời tưởng như vô hại
Trẻ dùng Internet không nhất thiết phải có điện thoại riêng: các em có thể lên mạng bằng tivi, máy tính hoặc thiết bị của cha mẹ để học bài, xem phim và video. Với học sinh tiểu học, bài học an toàn nên bắt đầu ngay từ các tình huống quen thuộc ấy. Một đường dẫn lạ, lời mời nhận quà miễn phí hay nội dung khiến trẻ lo sợ có thể xuất hiện khi các em đang xem hoặc học trực tuyến; điều cần rèn là nhận ra dấu hiệu bất thường và biết xử lý, không chỉ thuộc lòng một danh sách nguy hiểm.
Trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm ở phường Buôn Ma Thuột đã phối hợp với lực lượng công an tổ chức chương trình tuyên truyền về kỹ năng an toàn mạng và phòng, chống bạo lực học đường. Học sinh được hướng dẫn cảnh giác với người lạ, lời dụ dỗ, liên kết không rõ nguồn gốc và thông tin xấu độc; các em cũng được nhắc giữ kín địa chỉ nhà, số điện thoại, mật khẩu và hình ảnh riêng tư. Đây là cách dạy có ích vì biến khái niệm quyền riêng tư thành những thông tin cụ thể mà trẻ có thể nhận diện và bảo vệ.
Thông điệp cần đi kèm một lối thoát dễ nhớ: nếu bị đe dọa, dụ dỗ hoặc gặp nội dung khiến mình bất an, hãy ngừng tương tác và báo cho cha mẹ, thầy cô hay người lớn đáng tin cậy. Khi học sinh lớp 5 Trần Gia Kiệt kể em đã biết cảnh giác với lời mời kết bạn, nhận quà, gặp riêng và yêu cầu bất thường sau buổi hướng dẫn, đó là dấu hiệu một buổi học đã chuyển kiến thức thành hành động.
Luyện cách ứng phó, không để học sinh tự xoay xở
Các hoạt động ở trường nên kết hợp kiến thức pháp luật với giao lưu, hỏi đáp và tình huống giả định để học sinh được thử cách phản ứng trước khi gặp rủi ro thật. Ngày 29/10/2026, Công an xã Chí Đám tổ chức tuyên truyền, phổ biến pháp luật tại Trường THCS Tiên Phong – Phân hiệu Vân Du, với hơn 300 cán bộ, giáo viên và học sinh tham gia. Nội dung gồm văn hóa ứng xử trên mạng, bảo vệ thông tin cá nhân, bảo mật hai lớp và nhận diện nguy cơ bắt nạt trực tuyến, quấy rối, lừa đảo. Học sinh được hướng dẫn quy trình năm bước: “Dừng tương tác – Không lan truyền – Lưu bằng chứng – Báo cáo – Chia sẻ”. Trình tự này giúp các em có việc cụ thể để làm, thay vì hoảng sợ hoặc tự giải quyết.
Cùng hướng đó, ngày 2/11, Công an tỉnh Khánh Hòa phối hợp với Câu lạc bộ Niềm tin số Khánh Hòa và các đơn vị đồng hành tổ chức hoạt động hưởng ứng chiến dịch “Không một mình 2026” tại Trường Hội nhập Quốc tế iSchool Nha Trang, với hơn 900 cán bộ, giáo viên và học sinh tham dự. Học sinh được hướng dẫn không chia sẻ mật khẩu, mã xác thực, thông tin riêng tư; không nhấp liên kết lạ hay tải ứng dụng không rõ nguồn gốc; và cần cân nhắc trước khi đăng, bình luận hoặc chia sẻ nội dung. Khi bị bắt nạt, quấy rối hoặc đe dọa, các em cần bình tĩnh, lưu bằng chứng và báo người lớn hay cơ quan chức năng, không âm thầm chịu đựng.
Người lớn phải là nơi trẻ có thể tìm đến
Dạy kỹ năng tự bảo vệ không có nghĩa là giao hết trách nhiệm cho học sinh. Các em cần biết rằng khi gặp bắt nạt trực tuyến, quấy rối hoặc lời dụ dỗ, việc tìm đến cha mẹ, thầy cô không phải là mách lẻo mà là một bước an toàn. Tương tự, khi chứng kiến bạn bị bắt nạt, học sinh nên tìm cách hỗ trợ phù hợp, không hùa theo và không phát tán nội dung gây tổn thương. Nhà trường cần tạo không khí để các em dám kể chuyện, đặt câu hỏi và báo sự việc mà không sợ bị trách phạt.
Chiến dịch “Không một mình 2026” kêu gọi thầy cô, cha mẹ, cán bộ, chiến sĩ và các đơn vị đồng hành dành ít nhất 5 phút mỗi ngày để trò chuyện, lắng nghe và thấu hiểu trẻ. Khoảng thời gian ngắn ấy chỉ phát huy tác dụng nếu người lớn lắng nghe không phán xét và cùng trẻ tìm cách xử lý. Ngành giáo dục cũng đặt định hướng tiếp tục phối hợp giữa nhà trường, gia đình và lực lượng chức năng để tuyên truyền kỹ năng sử dụng mạng xã hội, xây dựng môi trường học đường an toàn. Cảnh báo vẫn cần thiết, nhưng không thể là đích đến: mục tiêu phải là học sinh biết tự dừng, bảo vệ mình, hỗ trợ bạn và chủ động gọi người lớn khi cần.
