Ngoại giao mạng cần đi cùng năng lực ứng phó
Ngoại giao mạng là hoạt động dùng đối thoại, luật pháp quốc tế và phối hợp giữa các quốc gia để định hình hành xử có trách nhiệm, giảm rủi ro và xử lý căng thẳng trên không gian mạng. Đây không phải phần phụ của an ninh mạng: khi một sự cố vượt biên giới, năng lực kỹ thuật cần được bổ trợ bằng kênh liên lạc và lập trường ngoại giao rõ ràng. Bộ Ngoại giao Việt Nam cùng Hiệp hội An ninh mạng quốc gia phối hợp tổ chức hội thảo với sự tham gia của đại diện các bộ, ngành, doanh nghiệp và đối tác quốc tế. Chương trình tiếp nối khóa đào tạo chính sách và nâng cao năng lực không gian mạng do Bộ Ngoại giao và Viện Nghiên cứu giải trừ quân bị Liên hợp quốc tổ chức tại Hà Nội vào tháng 9/2026. Việc nối tiếp đào tạo bằng trao đổi đa bên là hướng đi đáng chú ý: năng lực ứng phó không thể xây dựng chỉ trong một cơ quan hay bằng giải pháp công nghệ đơn lẻ.
Canada, Hà Lan và EU tạo chiều sâu cho đối thoại
Sự hiện diện của Canada, Hà Lan và Liên minh châu Âu cho thấy hợp tác quốc tế có thể giúp Việt Nam so sánh cách tiếp cận quản trị, chính sách và chuẩn mực, thay vì chỉ trao đổi tuyên bố chung. Đại diện các bên cũng nhấn mạnh những khía cạnh khác nhau của phối hợp: Đại sứ Canada Jim Nickel xem không gian mạng và công nghệ số là vấn đề chính sách đối ngoại, đòi hỏi điều phối liên ngành và xây dựng lòng tin; Phó Đại sứ Hà Lan Rick Slettenhaar nhấn mạnh cần có kênh liên lạc tin cậy trước khủng hoảng. EU cho biết an ninh mạng và phòng, chống tội phạm mạng nằm trong các lĩnh vực hợp tác của Đối tác chiến lược toàn diện EU–Việt Nam từ tháng 1/2026, đồng thời sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm qua dự án ESIWA+. Những cam kết này có ý nghĩa khi chúng chuyển thành trao đổi chuyên môn, kết nối thường xuyên và khả năng phối hợp lúc cần thiết.
Từ luật lệ đến diễn tập phối hợp ứng phó sự cố
Nội dung hội thảo bao quát mô hình quản trị an ninh mạng của Hà Lan, Canada và EU; chính sách của Việt Nam; luật pháp quốc tế, chuẩn mực trên không gian mạng và vai trò phối hợp khu vực của ASEAN. Trong hai ngày làm việc, chuyên gia từ Chương trình ESIWA+, Viện Nghiên cứu An ninh EU, Đại học La Trobe, Viện Chính sách Chiến lược Australia, Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam và Bộ Ngoại giao Canada dự kiến trình bày các chủ đề này. Điểm thiết thực là tình huống mô phỏng một chiến dịch tấn công mạng có liên quan tới quốc gia nhằm vào hạ tầng thông tin thiết yếu. Bài tập cho phép người tham gia thực hành phối hợp ngoại giao, phân tích luật pháp và chuẩn mực quốc tế, đồng thời xem xét trách nhiệm quốc gia khi ứng phó sự cố. Đây là phép thử cần thiết bởi khung nguyên tắc chỉ có giá trị khi các bên biết cách vận dụng dưới áp lực.
Phối hợp trong nước quyết định hiệu quả đối ngoại
Việt Nam đang hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và trí tuệ nhân tạo, đồng thời tham gia các tiến trình xây dựng chuẩn mực ứng xử tại ASEAN, Diễn đàn khu vực ASEAN và Liên hợp quốc. Tháng 10/2025, Việt Nam tổ chức lễ mở ký Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng, còn gọi là Công ước Hà Nội, và trở thành một trong ba nước đầu tiên phê chuẩn công ước, đồng thời là nước đầu tiên ở Đông Nam Á. Những bước đi đó tạo nền tảng, nhưng hiệu quả còn tùy thuộc vào việc cơ quan nhà nước, giới chuyên môn, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp phối hợp được với nhau. Hiệp hội An ninh mạng quốc gia xác định vai trò cầu nối giữa các lực lượng trong nước với đối tác quốc tế. Bộ Ngoại giao cũng đặt trọng tâm vào điều phối, xây dựng lập trường về việc áp dụng luật pháp quốc tế và phối hợp xử lý sự cố nghiêm trọng. Hướng tiếp cận này đúng đắn: ngoại giao mở kênh hợp tác, còn năng lực liên ngành quyết định kênh ấy có phát huy tác dụng hay không.
