Rủi ro hàng không đã vượt khỏi hàng rào sân bay
An ninh hàng không là việc bảo vệ hành khách, chuyến bay và hạ tầng hàng không trước các hành vi can thiệp trái phép, đồng thời duy trì hoạt động an toàn trước rủi ro vật lý, công nghệ và vận hành.
Thông điệp này ngày càng cấp thiết vì một mối đe dọa có thể bắt nguồn ngoài sân bay nhưng vẫn làm đình trệ cả mạng lưới. Phát biểu tại Brussels ngày 10/11/2026, Nick Careen, Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách Vận hành, An toàn và An ninh của IATA, cảnh báo rủi ro nghiêm trọng có thể xuất hiện ở bất kỳ mắt xích nào, kể cả hệ thống nằm ngoài quyền kiểm soát trực tiếp của hãng bay và sân bay.
Các ví dụ cho thấy mức độ lan truyền rất rõ: phát hiện drone khiến Gatwick đóng đường băng vào tháng 12/2018, ảnh hưởng khoảng 1.000 chuyến bay và hơn 140.000 hành khách; gây nhiễu vệ tinh định vị GNSS buộc Finnair dừng các chuyến bay đến Tartu năm 2024; còn cuộc tấn công mạng nhằm vào nhà cung cấp hệ thống làm thủ tục năm 2025 gây gián đoạn ở một số sân bay châu Âu, trong đó có Brussels.
Drone, tín hiệu vệ tinh và mạng đều có thể làm gián đoạn khai thác
Đe dọa drone không còn là sự cố cục bộ có thể giao riêng cho lực lượng bảo vệ sân bay. IATA dẫn số liệu hơn 200 vụ xâm nhập không phận bằng máy bay không người lái được báo cáo trong không phận NATO từ tháng 1/2025 đến tháng 10/2026, ảnh hưởng ít nhất 21 trong 30 thành viên NATO tại châu Âu. Một thiết bị bay nhỏ có thể kéo theo quyết định đóng cửa, chuyển hướng và thay đổi lịch khai thác, dù hãng hàng không không phải bên phát hiện đầu tiên.
Gây nhiễu vệ tinh đặt ra thách thức khác: khi tín hiệu định vị bị ảnh hưởng, hoạt động bay có thể phải điều chỉnh dù đường băng và máy bay không hề bị tác động vật lý. Còn tấn công mạng hàng không có thể nhắm vào nhà cung cấp dịch vụ, khiến khâu làm thủ tục hoặc hệ thống hỗ trợ gián đoạn. Những lời đe dọa đánh bom giả gửi qua email cũng cho thấy thông tin sai lệch có thể kích hoạt chuyển hướng máy bay, điều động máy bay chiến đấu và gây ảnh hưởng đến hàng nghìn hành khách.
Điểm chung là hậu quả vượt xa nơi khởi phát. Vì vậy, phản ứng chỉ dựa vào hàng rào, kiểm tra hành lý hay quy trình tại nhà ga sẽ bỏ lọt các mắt xích số và nhà cung cấp bên ngoài.
Việt Nam cần kết nối bảo vệ vật lý với an ninh mạng
Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) tổ chức Hội nghị công tác An toàn - Chất lượng và An ninh năm 2026, đồng thời xác định phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm cho năm 2027, trong bối cảnh lưu lượng bay tăng, hệ thống kỹ thuật hiện đại hơn và phương thức điều hành thay đổi nhanh. Đây không chỉ là bài toán nâng cấp thiết bị: chuyển đổi số mở thêm năng lực khai thác nhưng cũng khiến hạ tầng công nghệ thông tin trở thành một phần trực tiếp của an ninh.
VATM nhấn mạnh tăng cường an ninh mạng và chủ động phòng ngừa hành vi can thiệp bất hợp pháp bên cạnh các biện pháp vật lý. Cách tiếp cận này là đúng hướng: sự cố kỹ thuật hay an ninh mạng có thể ảnh hưởng đến tính liên tục của dịch vụ và phối hợp giữa các cơ sở bảo đảm hoạt động bay. Bảo vệ hạ tầng số, quản trị dữ liệu, kiểm soát truy cập và năng lực ứng phó cần đi cùng bảo vệ cơ sở, con người và quy trình.
VATM đặt mục tiêu tiếp tục bảo đảm an toàn, an ninh cho hoạt động bay trong vùng trời và vùng thông báo bay do Việt Nam quản lý trong năm 2027, đồng thời định hướng triển khai Trung tâm NOC/SOC gắn với yêu cầu an ninh mạng. Đây là hướng đi cần thiết, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào khả năng phát hiện, chia sẻ cảnh báo và phối hợp xử lý giữa các đơn vị.
Phối hợp nhanh quan trọng hơn thêm thủ tục rời rạc
Khi email đe dọa được gửi cho sân bay hoặc nhà cung cấp dịch vụ mặt đất, hãng hàng không có thể không nhận thông tin đầu tiên dù phải quyết định có tiếp tục khai thác chuyến bay hay không. IATA vì thế kêu gọi chính phủ, cơ quan quản lý, lực lượng an ninh, sân bay, hãng bay và nhà cung cấp chia sẻ thông tin thường xuyên, thống nhất phương án ứng phó và khôi phục hoạt động an toàn. Phối hợp phải bao gồm cả việc phân định trách nhiệm, thay vì để mỗi bên xử lý một phần mà không nhìn thấy toàn cảnh.
IATA cũng lập luận rằng an ninh nên dựa trên rủi ro, không phải số lượng bước kiểm tra. Yêu cầu hành khách và hành lý lặp lại cùng quy trình ở nhiều điểm trung chuyển có thể kéo dài hành trình mà không nhất thiết tăng an toàn. Các tiêu chuẩn tương đương và chia sẻ đánh giá đáng tin cậy có thể giúp dành nguồn lực cho nguy cơ thực sự, miễn là không hạ thấp mức bảo vệ.
Kết luận cần rút ra rất rõ: drone, gây nhiễu vệ tinh, tấn công mạng và đe dọa đánh bom giả không thể được xử lý bằng một hàng rào hay một quy định đơn lẻ. An ninh hàng không chỉ vững khi bảo vệ vật lý, an ninh mạng, vận hành và chia sẻ thông tin được thiết kế thành một hệ thống phối hợp.
