Đề xuất đổi cách tuyển, chưa phải quy định đã ban hành
Tuyển sinh trường chuyên theo khối là phương án chọn học sinh vào trường THPT chuyên dựa trên nhóm năng lực rộng, thay vì tuyển riêng theo từng môn chuyên như Toán, Lý, Hóa, Sinh, Tin hay Ngữ văn. Dự thảo định hướng tổ chức và tuyển sinh của Bộ Giáo dục và Đào tạo đang thu hút sự quan tâm của phụ huynh, giáo viên. Điểm cần giữ rõ: đây vẫn là đề xuất, không phải quy định đã chính thức ban hành. Chỉ khi được thông qua, thí sinh mới chuyển sang đăng ký một khối và làm bài đánh giá tương ứng thay cho cách chọn môn chuyên hiện nay. Vì vậy, gia đình lớp 9 không nên xem phương án này như thể cấu trúc kỳ thi đã đổi chắc chắn. Nhưng cũng không nên bỏ qua dự thảo: theo dõi thông tin chính thức và chuẩn bị khả năng thích ứng là cách thận trọng hơn.
Theo phương án được nêu, ba khối trường chuyên gồm Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ. Với khối Khoa học tự nhiên, thí sinh dự kiến thi Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá năng lực đọc hiểu Khoa học tự nhiên; khối Khoa học xã hội gồm Văn nâng cao, Toán và bài đọc hiểu Khoa học xã hội. Khối Ngoại ngữ cơ bản duy trì cách tuyển sinh tương tự hiện hành. Đây là cấu trúc dự kiến, nên phụ huynh cần chờ văn bản cuối cùng để biết môn thi, cách đánh giá và lộ trình áp dụng cụ thể.
Lợi ích của nền tảng rộng đi cùng nỗi lo chuyển tiếp
Lý do đáng cân nhắc của mô hình mới là giúp học sinh không phải chọn hướng chuyên sâu quá sớm, đồng thời xây nền kiến thức rộng hơn. Sau khi trúng tuyển, học sinh dự kiến học các môn bắt buộc và lựa chọn môn theo định hướng khối; sau giai đoạn trải nghiệm lớp 10, các em có thể chọn hai môn chuyên sâu phù hợp hơn với sở thích và định hướng nghề nghiệp. Về mục tiêu giáo dục, cách làm này có lý: năng lực nổi trội không nhất thiết đồng nghĩa với việc phải quyết định con đường học tập từ sớm. Nhưng tuyển sinh cũng phải nhận diện được học sinh giỏi một lĩnh vực cụ thể. Một em có năng khiếu Tin học, chẳng hạn, có thể không đồng thời nổi bật ở toàn bộ các môn khoa học tự nhiên. Bài đánh giá rộng hơn vì thế cần được thiết kế sao cho không làm lu mờ thế mạnh chuyên biệt.
Sự bất an của phụ huynh không khó hiểu. Nhiều học sinh đã dành từ 2–3 năm chuẩn bị cho kỳ thi vào lớp 10 chuyên theo cách tuyển hiện hành; không ít em bắt đầu ôn từ lớp 6, lớp 7 hoặc đầu lớp 8. Một phụ huynh có con hai năm ôn chuyên Hóa lo rằng năng lực Toán của con chỉ ở mức trung bình, nên thay đổi cấu trúc thi có thể làm đảo lộn kế hoạch đã xây dựng. Nếu dự thảo áp dụng từ năm học 2027–2028, học sinh sinh năm 2012 có thể chịu tác động đáng kể vì nhiều em đã chuẩn bị theo phương thức cũ. Với các em đang ôn thi lớp 9, vấn đề không chỉ là học thêm môn nào mà còn là thời gian và hướng ôn tập có đủ ổn định hay không.
Lớp 9 nên chuẩn bị linh hoạt, không đổi hướng theo tin đồn
Trong lúc chưa có quy định chính thức, học sinh nên duy trì nền tảng các môn văn hóa và tiếp tục phát triển môn sở trường, thay vì vội bỏ kế hoạch đang theo. Nếu hướng tới khối Khoa học tự nhiên, việc củng cố Toán, Ngữ văn và khả năng đọc hiểu nội dung khoa học có thể hữu ích theo cấu trúc dự kiến; với khối Khoa học xã hội, cần để ý năng lực đọc hiểu văn bản xã hội cùng Toán và Ngữ văn. Đây không phải lời khuyên để học sinh tự suy diễn đề thi, mà là cách giữ lựa chọn mở trong khi chờ thông tin xác nhận. Phụ huynh nên trao đổi với giáo viên về tiến độ học, theo dõi thông báo của cơ quan quản lý và nhà trường, rồi mới điều chỉnh lịch ôn thi lớp 9 khi có căn cứ rõ ràng.
Điều ngành giáo dục cần làm không chỉ là công bố một mô hình mới, mà còn giải thích lộ trình đủ sớm để những học sinh đang chuẩn bị không bị buộc đổi hướng sát kỳ thi. Phụ huynh đề nghị thông tin rõ thời điểm chuyển đổi; ý kiến từ giáo viên, nhà trường và gia đình cũng cần được tiếp nhận thực chất. Nếu cần, cơ quan quản lý có thể cân nhắc thí điểm ở những trường đủ điều kiện, đánh giá kết quả trước khi mở rộng. Đây là bước đi hợp lý hơn triển khai đồng loạt khi người học và trường chưa kịp thích nghi. Một chủ trương có mục tiêu tốt vẫn có thể gây thiệt thòi nếu chuyển tiếp thiếu chuẩn bị.
Kết luận: đề xuất tuyển sinh theo ba khối có thể mở rộng nền tảng học tập và giúp học sinh chọn môn chuyên sâu muộn hơn, nhưng hiện chưa thay thế quy định đang áp dụng. Với gia đình có con chuẩn bị thi vào lớp 10, việc nên làm lúc này là giữ nhịp học ổn định, theo sát thông báo chính thức và chỉ đổi kế hoạch khi có lộ trình cụ thể. Sự rõ ràng về thời gian chuyển tiếp quan trọng không kém bản thân phương thức tuyển sinh.
