Công khai thực đơn là điểm khởi đầu, không phải đích đến
An toàn thực phẩm trường học là việc kiểm soát có trách nhiệm toàn bộ quá trình tạo ra và phục vụ bữa ăn cho học sinh, từ chọn nguyên liệu đến giao nhận, chế biến và lưu mẫu. Công khai thực đơn chỉ có ý nghĩa khi thông tin ấy đi cùng giám sát thực chất ở từng công đoạn. Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên đã ký Công văn số 8075/BYT-ATTP, đề nghị tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm và chất lượng bữa ăn nội trú, bán trú trong cơ sở giáo dục. Động thái này triển khai chỉ đạo của Thủ tướng ban hành trong tháng 8 và tháng 9 năm 2026 về an toàn thực phẩm và chất lượng bữa ăn học đường. Bộ Y tế đề nghị địa phương hướng dẫn trường xây dựng thực đơn phù hợp lứa tuổi, cấp học, số bữa ăn và nhu cầu dinh dưỡng. Khi món ăn hoặc nguyên liệu thay đổi, nhà cung cấp cần rà soát trước, rồi công khai nội dung cập nhật theo hình thức phù hợp. Nếu thực đơn đổi mà phụ huynh không được thông báo, quyền giám sát của họ chỉ còn trên giấy.
Kiểm soát phải theo món ăn từ nguồn đến khay
Một thực đơn bữa ăn học đường cân đối không thể bảo đảm an toàn nếu nguyên liệu không rõ nguồn gốc, bảo quản sai cách hoặc giao đến trường trong điều kiện không phù hợp. Vì thế, kiểm soát phải nối liền các khâu lựa chọn và tiếp nhận nguyên liệu, bảo quản, sơ chế, chế biến, chia suất, vận chuyển, giao nhận rồi phục vụ. Đơn vị cung cấp và nhà trường cần có hồ sơ truy xuất nguồn gốc, thực hiện kiểm thực ba bước và lưu mẫu thức ăn theo quy định. Cách tiếp cận này cũng buộc các bên xác định rõ ai chịu trách nhiệm ở từng chặng, nhất là khi suất ăn được nấu bên ngoài trường. Một khoảng trống trách nhiệm giữa nhà cung cấp và cơ sở giáo dục có thể khiến việc xử lý sự cố chậm trễ. An toàn không được chứng minh chỉ bằng thực đơn đẹp mắt; phải có khả năng kiểm tra đường đi của thực phẩm và cách thức món ăn được làm ra.
Dự thảo đặt nhà trường và nhà cung cấp vào cùng quy trình
Dự thảo của Bộ Giáo dục và Đào tạo đề cập quy trình tổ chức bữa ăn nội trú, bán trú và dịch vụ căng tin, từ lập kế hoạch, chọn đơn vị cung cấp, xây dựng và công khai thực đơn đến tiếp nhận, bảo quản, chế biến, vận chuyển, giao nhận, phục vụ, kiểm tra và quản lý kinh phí. Điểm đáng chú ý là dự thảo không xem bữa ăn như một giao dịch tách rời: trường tự nấu phải quản lý những khâu mình tổ chức, còn khi thuê dịch vụ, trách nhiệm cần được xác định qua thẩm quyền và hợp đồng. Đơn vị cung cấp phải đáp ứng thỏa thuận về chất lượng, dinh dưỡng, số lượng, thực đơn và thời gian giao. Quy trình rõ ràng giúp phụ huynh có thêm căn cứ hỏi về chất lượng, món ăn và chi phí, đồng thời giúp cơ quan quản lý xác định trách nhiệm khi có vi phạm. Gia đình cũng có thể phản ánh với trường hoặc cơ quan có thẩm quyền, và cần thông báo kịp thời về dị ứng hay chế độ ăn đặc thù của học sinh.
Giám sát bếp ăn trường cần thường xuyên và có hồi đáp
Giám sát bếp ăn trường không nên chỉ được kích hoạt sau khi có dấu hiệu bất thường. Bộ Y tế đề nghị địa phương tăng cường kiểm tra định kỳ lẫn đột xuất, chú ý nguồn gốc thực phẩm, hồ sơ truy xuất, vệ sinh, cơ sở vật chất và người trực tiếp chế biến; ưu tiên đơn vị cung cấp cho nhiều trường, nơi phục vụ số lượng lớn hoặc có nguy cơ cao. Nhà trường cũng phải thường xuyên giám sát việc tổ chức bữa ăn; nếu xảy ra sự cố, cần báo ngay cơ quan y tế, phối hợp cấp cứu và bảo quản mẫu lưu, thực phẩm cùng hồ sơ liên quan để phục vụ điều tra. Với suất ăn bán trú, phụ huynh nên có kênh tiếp nhận thông tin rõ ràng để hỏi về thay đổi món, phản ánh bất thường và cung cấp thông tin sức khỏe của con. Các địa phương được đề nghị triển khai và báo cáo kết quả về Bộ Y tế; dự thảo của ngành giáo dục cũng đang tiếp nhận góp ý. Minh bạch chỉ tạo niềm tin khi công khai đi cùng kiểm tra, truy xuất và trách nhiệm cụ thể.
