Giảm lãi suất là bài toán của cả hệ thống vốn
Lãi suất cho vay là giá doanh nghiệp trả để sử dụng vốn ngân hàng, được hình thành từ chi phí huy động, chi phí hoạt động, vốn tự có, rủi ro tín dụng và lợi nhuận kỳ vọng. Vì vậy, giảm lãi suất huy động có thể hạ một phần chi phí đầu vào, nhưng không tự động kéo lãi vay xuống nếu các chi phí còn lại vẫn cao. Gần ba tuần sau khi Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo giảm mặt bằng lãi suất để hỗ trợ tăng trưởng, các chuyên gia và đại diện thị trường đã bàn về dư địa cùng giải pháp tại tọa đàm tổ chức ngày 9/11.
Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các tổ chức tín dụng giảm thực chất khoảng 0,5 điểm phần trăm mỗi năm với lãi suất huy động, đồng thời hạ lãi suất cho vay, ưu tiên mức giảm 1,5–2 điểm phần trăm mỗi năm cho lĩnh vực ưu tiên, sản xuất và kinh doanh. Đây là tín hiệu hỗ trợ đáng kể, nhưng mục tiêu sẽ khó bền nếu tăng trưởng tín dụng vượt khả năng huy động nguồn vốn ổn định. Khi ngân hàng phải cạnh tranh để hút tiền gửi, nhất là vốn trung và dài hạn, chi phí đầu vào có thể tăng trở lại.
Ba nút thắt quyết định dư địa hạ lãi vay
Nút thắt đầu tiên là cân đối giữa tín dụng và nguồn vốn: ngân hàng cần đủ tiền gửi để cho vay mà vẫn giữ thanh khoản an toàn. Nút thứ hai nằm ở ổn định vĩ mô. Lạm phát, kỳ vọng tỷ giá và sức hấp dẫn của đồng Việt Nam ảnh hưởng đến mức lãi suất huy động cần thiết để giữ chân người gửi tiền; vì thế, nới lỏng lãi suất phải đi cùng kiểm soát lạm phát và củng cố niềm tin vào đồng tiền.
Nút thắt thứ ba là chất lượng tín dụng. Nợ xấu, tài sản suy giảm chất lượng và dòng tiền thu hồi chậm buộc ngân hàng tăng dự phòng, khiến khoản vay khó rẻ đi dù lãi suất huy động đã hạ. Muốn giảm lãi suất bền vững, cần xử lý nợ xấu, thẩm định dựa trên dòng tiền trả nợ và tránh dùng tín dụng mới để kéo dài dự án không còn khả năng tạo dòng tiền. Bối cảnh càng đáng lưu ý khi vốn còn mắc kẹt trong bất động sản, xuất khẩu nội địa phục hồi chậm, sức mua yếu, trong khi trái phiếu doanh nghiệp chưa đảm đương tốt vai trò cấp vốn trung và dài hạn.
Doanh nghiệp cần lãi suất dự báo được, không chỉ thấp trên thông báo
Với doanh nghiệp, chi phí vốn cao làm mỏng lợi nhuận và hạn chế khả năng duy trì hoạt động, mở rộng sản xuất, cạnh tranh. Áp lực đặc biệt rõ ở ngành phải ứng vốn trước, trong khi thu tiền sau như xây dựng, dệt may, da giày, đồ gỗ, chế biến nông sản và logistics. Vì vậy, điều doanh nghiệp cần không chỉ là một đợt giảm lãi suất, mà là mức hợp lý, ổn định và có thể dự báo để lập kế hoạch dòng tiền.
Mức giảm từ ngân hàng cũng chưa chắc đến ngay với người vay: lãi suất thường tăng nhanh nhưng giảm chậm, khiến doanh nghiệp chưa thể lập tức tiếp cận vốn rẻ hơn khi có định hướng điều hành. Đại diện doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội đề xuất chu kỳ điều chỉnh 3–6 tháng, công khai lãi suất tham chiếu, biên độ và thời điểm áp dụng. Đây là hướng đi thiết thực hơn những cam kết giảm thiếu lịch trình: doanh nghiệp có thể dự trù chi phí, còn ngân hàng vẫn điều chỉnh theo biến động vốn và rủi ro.
Dư địa giảm lãi suất vì thế phụ thuộc vào cả hai phía: nguồn vốn đầu vào ổn định với chi phí hợp lý và hiệu quả sử dụng vốn cao hơn. Song song, thị trường trái phiếu cần phát huy tốt hơn vai trò cung cấp vốn trung, dài hạn để giảm sức ép dồn lên ngân hàng. Nếu các điều kiện vĩ mô thuận lợi, lãi vay có thể giảm từng bước, với mức độ khác nhau giữa ngân hàng và nhóm khách hàng thay vì đồng loạt. Kết luận rất rõ: hạ lãi suất huy động mở ra dư địa, nhưng chỉ xử lý rủi ro, cải thiện dòng vốn và tăng tính dự báo mới giúp doanh nghiệp thụ hưởng mức vay ổn định.
