Hạ lãi suất huy động mới chỉ là bước đầu
Lãi suất cho vay là mức giá ngân hàng thu từ người vay, được hình thành từ chi phí huy động, vận hành, vốn tự có, rủi ro tín dụng và lợi nhuận kỳ vọng; vì vậy, giảm lãi suất đầu vào chưa thể tự động kéo giá vốn đến doanh nghiệp xuống sâu. Đây là điểm cần nhìn rõ khi đánh giá các đợt điều chỉnh gần đây: 46/46 ngân hàng thương mại đồng thuận giảm ít nhất 0,5 điểm phần trăm lãi suất huy động kỳ hạn từ sáu tháng trở lên, còn lãi suất bình quân các khoản vay mới giảm 0,2–0,5 điểm phần trăm so với đầu tháng 10. Tín hiệu này đáng ghi nhận, nhưng không đồng nghĩa mọi khách hàng được giảm ngay hoặc cùng một mức. Lãi suất huy động mới chỉ dần thay thế các khoản tiền gửi cũ khi đến hạn, nên chi phí vốn bình quân có độ trễ. Vì thế, lấy việc hạ lãi suất tiền gửi làm thước đo duy nhất sẽ khiến kỳ vọng giảm lãi vay bị đẩy nhanh hơn khả năng thực tế của ngân hàng.
Nguồn vốn và kỳ hạn quyết định dư địa giảm
Muốn giảm lãi suất cho vay ổn định, ngân hàng phải có nguồn tiền đủ chắc chắn, đúng kỳ hạn và có thể đáp ứng nhu cầu giải ngân mà không làm suy yếu thanh khoản. Khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động, các ngân hàng phải giữ sức hấp dẫn của tiền gửi để cạnh tranh vốn; giảm lãi huy động quá mạnh trong lúc nguồn tiền căng có thể khiến họ khó cân đối đầu vào. Sự lệch pha kỳ hạn cũng có ý nghĩa: người gửi tiền thường muốn linh hoạt, trong khi doanh nghiệp cần khoản vay dài hơn cho đầu tư và sản xuất. Bởi vậy, áp lực nguồn vốn không thể được giải quyết bằng một biểu lãi suất thấp hơn trên giấy. Chính sách tín dụng cần gắn tăng trưởng cho vay với năng lực huy động ổn định, còn điều hành lãi suất phải tính đồng thời đến lạm phát, tỷ giá và lợi ích hợp lý của người gửi tiền. Nếu bỏ qua các ràng buộc ấy, mức giảm có thể ngắn hạn và khó duy trì.
Nợ xấu làm vốn đắt lên, dù đầu vào giảm
Nợ xấu ngân hàng khiến vốn bị mắc kẹt, trong khi nghĩa vụ trả lãi cho người gửi tiền vẫn còn; chất lượng khoản vay suy giảm cũng buộc ngân hàng dành thêm nguồn lực cho dự phòng và tính đến nguy cơ tổn thất. Vì vậy, ngân hàng có thể dè dặt với khoản vay mới hoặc định giá rủi ro cao hơn, ngay cả khi lãi suất huy động đã hạ. Cách xử lý không nên là dùng tín dụng mới để kéo dài các dự án không còn khả năng tạo dòng tiền. Thay vào đó, cần thẩm định dựa trên dòng tiền trả nợ, sàng lọc dự án kém hiệu quả và nâng cao khả năng thu hồi vốn. Khi chất lượng tài sản được cải thiện, chi phí rủi ro giảm, ngân hàng mới có cơ sở đưa vốn đến người vay với lãi suất hợp lý hơn. Đây là điều kiện quan trọng để giảm lãi thực chất, thay vì chỉ chuyển áp lực từ chi phí đầu vào sang rủi ro tín dụng.
Doanh nghiệp cần sự ổn định có thể dự báo
Với doanh nghiệp, một mức lãi vay hợp lý và ổn định thường hữu ích hơn một đợt giảm sâu nhưng khó biết có kéo dài hay không. Khi sức cầu phục hồi không đồng đều, chi phí lãi vay cao làm hẹp biên lợi nhuận và khiến doanh nghiệp cân nhắc kỹ trước khi vay để duy trì sản xuất hoặc mở rộng đơn hàng. Các doanh nghiệp có nhu cầu vốn lưu động lớn, thu hồi công nợ chậm hay phải ứng vốn trước càng dễ chịu sức ép dòng tiền. Do đó, ngân hàng nên công khai lãi suất tham chiếu, biên độ điều chỉnh và thời điểm áp dụng; chu kỳ điều chỉnh từ ba đến sáu tháng được đề xuất để doanh nghiệp dễ lập kế hoạch. Nếu điều kiện vĩ mô thuận lợi, lãi suất cho vay có thể giảm từng bước, với mức độ khác nhau giữa ngân hàng và nhóm khách hàng, chứ không nhất thiết đồng loạt. Giải pháp bền vững là kết hợp nguồn huy động ổn định, xử lý nợ xấu và cải thiện dòng tiền doanh nghiệp. Vốn rẻ chỉ đến được người vay lâu dài khi cả người gửi tiền, ngân hàng và doanh nghiệp đều có thể dự liệu chi phí và rủi ro.
