Một nhà máy điện được xây sâu trong lòng núi
Thủy điện tích năng Bác Ái là nhà máy điện đầu tiên thuộc loại hình này tại Việt Nam, được thiết kế để bơm nước lên hồ cao khi nhu cầu điện thấp rồi phát điện vào giờ cao điểm. Khác với một nhà máy thủy điện thông thường, phần lớn các hạng mục chính của dự án nằm trong lòng đất, với nhà máy và hệ thống đường hầm sâu tới 500 m.
Dự án được khởi công tháng 2/2025 tại xã Bác Ái Tây, tỉnh Khánh Hòa, do Tập đoàn Điện lực Việt Nam làm chủ đầu tư. Với tổng mức đầu tư khoảng 21.101 tỷ đồng, công trình gồm bốn tổ máy, mỗi tổ máy 300 MW, tổng công suất 1.200 MW. Quy mô ấy đáng chú ý, nhưng điểm định hình dự án lại là phần thi công ngầm: nhà máy, các tuyến hầm và những ngách phục vụ thi công đều đòi hỏi tổ chức chặt chẽ, kỹ thuật cao và kiểm soát an toàn nghiêm ngặt.
Bên dưới lòng đất có những hạng mục nào?
Nhà máy ngầm là nơi đặt các tổ máy phát điện; bên cạnh đó là mạng lưới đường hầm phục vụ dẫn nước và vận hành, trong đó có hầm xả. Các tuyến hầm và ngách thi công cũng tạo lối tiếp cận cho nhiều mũi đào. Đây không phải một đường hầm đơn lẻ mà là tổ hợp công trình ngầm quy mô lớn, với nhiều hạng mục nằm gần nhau.
Sau hơn 20 tháng triển khai, liên danh nhà thầu đã đào và gia cố xong ba tuyến hầm cùng hai ngách thi công; bảy tuyến hầm và khu vực nhà máy vẫn đang được triển khai. Một số hạng mục phải đào thành hai tầng vì kích thước hầm lớn, làm số chu kỳ khoan, nổ mìn, bốc xúc và gia cố tăng gần gấp đôi. Không gian chật hẹp và vị trí gần các mũi thi công khác khiến phối hợp nổ mìn, vận chuyển thiết bị và giữ khoảng cách an toàn trở thành bài toán thường trực.
Tiến độ có điểm sáng, nhưng địa chất vẫn là phép thử
Theo Ban Quản lý dự án Điện 3, tiến độ thủy điện Bác Ái nhìn chung vẫn đáp ứng kế hoạch sau hơn 20 tháng thi công. Kết quả giữa các hạng mục không đồng đều: đào, gia cố nhà máy ngầm đạt 115% kế hoạch quý III, còn hầm xả đoạn 2 đạt 386% kế hoạch cùng kỳ. Những con số vượt kế hoạch cho thấy các mũi thi công có thể tăng tốc, nhưng không đồng nghĩa mọi phần việc đều đã hết rủi ro.
Địa chất phức tạp, đặc biệt tại vùng đá yếu, buộc nhà thầu khảo sát và điều chỉnh biện pháp theo điều kiện thực tế. Việc thi công liên tục nhiều ca và bố trí thiết bị, phụ tùng sửa chữa tại công trường giúp hạn chế thời gian chờ, song an toàn và chất lượng gia cố không thể bị đánh đổi để chạy theo sản lượng. Với công trình ngầm 500 m, tiến độ đáng tin cậy phải được đo bằng khả năng duy trì nhịp thi công qua các đoạn địa chất khó, không chỉ bằng những mốc vượt kế hoạch.
Mốc phát điện và ý nghĩa với hệ thống điện
Theo kế hoạch, tổ máy số 1 dự kiến phát điện tháng 12/2029; ba tổ máy còn lại lần lượt dự kiến phát điện vào tháng 4, tháng 8 và tháng 12/2030. Vì vậy, công trình được kỳ vọng vận hành toàn bộ trong năm 2030, dù kế hoạch cũng nêu dự án hoàn thành vào tháng 5/2031. Các mốc này phân biệt thời điểm từng tổ máy phát điện với thời điểm hoàn tất toàn bộ dự án.
Bác Ái nằm trong Quy hoạch điện VIII, hướng tới bổ sung khả năng lưu trữ điện và phát công suất vào giờ cao điểm. Cơ chế bơm nước khi điện dư, phát điện khi nhu cầu tăng có thể hỗ trợ cân bằng cung cầu và giúp khai thác tốt hơn nguồn gió, mặt trời vốn phụ thuộc thời tiết. Với người sử dụng điện, giá trị của dự án không chỉ nằm ở 1.200 MW công suất thiết kế, mà còn ở khả năng giúp hệ thống ổn định hơn khi nhu cầu và sản lượng tái tạo biến động.
Kết luận: Bác Ái là một dự án năng lượng mà phần việc quan trọng nhất phần lớn khuất dưới lòng đất. Tiến độ hiện vẫn theo kế hoạch, nhưng khả năng giữ an toàn, xử lý địa chất và hoàn thành đúng các mốc phát điện mới là thước đo quyết định cho thành công.
